Na een sollicitatiegesprek krijg je een korte e-mail: de werkgever heeft voor een andere kandidaat gekozen. Geen uitleg, geen concrete feedback en geen antwoord op de vraag wat de doorslag gaf. Juist dan is het verleidelijk om de open plekken zelf in te vullen. Misschien kwam ik onzeker over. Misschien had ik te weinig ervaring. Misschien verpestte ik één antwoord. Maar zonder echte informatie kan een vermoeden al snel als een feit gaan voelen.
Ook zonder feedback kun je je goed voorbereiden op een volgend gesprek. Daarvoor moet je onderscheid maken tussen wat je werkelijk over het gesprek weet en wat je er zelf bij denkt. Een zinvolle terugblik is geen zoektocht naar één fout, maar een zoektocht naar een concrete verbetering die je zelf in de hand hebt.
Accepteer eerst dat je de precieze reden misschien niet kent
De uitkomst van een sollicitatieprocedure kan door meerdere factoren tegelijk worden bepaald. Je kent je eigen antwoorden en indruk van het gesprek, maar niet alle andere kandidaten, de interne voorkeuren van de werkgever of de details van de uiteindelijke beslissing. Als de werkgever niets concreets toelicht, heb je onvoldoende informatie om met zekerheid een conclusie te trekken.
Dat is lastig, zeker als je de situatie meteen wilt begrijpen. Een nuttige eerste stap is daarom accepteren waar de beschikbare informatie ophoudt. Dat betekent niet dat je afziet van verbetering. Het betekent dat je geen zekerheid verzint waar die er niet is.
Scheid feiten van aannames over het gesprek
Probeer kort na het gesprek op te schrijven hoe het verliep, zonder er meteen een oordeel aan te verbinden. Welke vragen kwamen aan bod? Waar moest je langer over nadenken? Wanneer had je meer tijd nodig? Wat legde je helder uit en waar bleef je antwoord te algemeen? Noteer pas daarna je eigen indruk.
Zo voorkom je dat je één ongemakkelijk moment meteen ziet als de reden voor de hele afwijzing.
| Wat weet ik? | Wat vul ik zelf in? | Wat kan ik ermee doen? |
|---|---|---|
| Mijn antwoord op een vraag over een project bleef erg algemeen | Ze dachten vast dat ik geen ervaring heb | Een concreet voorbeeld voorbereiden met mijn eigen rol en het resultaat |
| Bij een technische vraag had ik langer nodig om na te denken | Ik kwam onbekwaam over | Oefenen met uitleggen hoe ik een vraag aanpak als ik het antwoord niet meteen weet |
| Ze vroegen meerdere keren naar samenwerken in een team | Ze vertrouwden er niet op dat ik met mensen kan werken | Een concreet voorbeeld voorbereiden van samenwerking en omgaan met meningsverschillen |
| Ik ben afgewezen | Ik ben niet geschikt voor deze functie | De functie-eisen naast mijn ervaring leggen en bepalen wat mijn volgende stap is |
Deze eenvoudige controle kan je hele terugblik veranderen. In plaats van te vragen: ‘Wat is er mis met mij?’ stel je de vraag ‘Welk onderdeel van mijn optreden kan ik de volgende keer duidelijker aanpakken?’
Zoek naar een zwak punt in je antwoord, niet in jezelf
Een afwijzing kan gemakkelijk invloed hebben op hoe je over jezelf denkt. Als de functie belangrijk voor je was, kan de teleurstelling voelen als een oordeel over jou als persoon. Voor je voorbereiding is het praktischer om concreet gedrag te beoordelen dan jezelf als mens.
Vraag je niet af: ‘Ik kan mezelf niet presenteren’, maar of je je ervaring kort en duidelijk kon uitleggen. Zeg niet meteen: ‘Ik kan niet tegen stress’, maar kijk bij welke vraag je de draad kwijtraakte. In plaats van ‘Ik heb te weinig zelfvertrouwen’ kun je nagaan of een concreet voorbeeld, voorbereiding of een heldere formulering ontbrak.
- Een te algemeen antwoord: voeg een concrete situatie en jouw rol daarin toe.
- Een onduidelijk antwoord op een onverwachte vraag: oefen met kort pauzeren, de vraag verduidelijken en je denkstappen uitleggen.
- Je ervaring niet helder toelichten: kies voorbeelden waarmee je een resultaat of verandering kunt laten zien.
- Onzekerheid bij een kritische vraag: bereid een manier voor om over een fout te praten zonder jezelf te verdedigen of de fout kleiner te maken.
Dit soort concrete punten is nuttig omdat je ze kunt oefenen. Een algemeen oordeel over jezelf is lastig te veranderen, maar een antwoord kun je wel opnieuw formuleren en trainen.
Vraag om feedback, maar bouw je plan er niet volledig op
Als dat passend is, kun je na een afwijzing op een beleefde manier om beknopte feedback vragen. Maak je vraag concreter dan ‘Waarom hebben jullie mij niet gekozen?’ Vraag bijvoorbeeld of er een onderdeel is dat je bij volgende gesprekken of in je verdere ontwikkeling kunt versterken.
Je krijgt misschien geen antwoord, of alleen een heel algemene reactie. Zie feedback daarom als één bron van informatie, niet als voorwaarde om verder te kunnen.
Kies één punt om bij je volgende gesprek aan te pakken
Na een afwijzing kun je een lange lijst met verbeterpunten maken: beter communiceren, meer technische kennis opdoen, zelfverzekerder worden, aan je lichaamstaal werken, antwoorden oefenen en je cv aanpassen. Zo’n lijst lijkt grondig, maar leidt niet altijd tot een duidelijke verandering.
Het werkt beter om één concrete afspraak met jezelf te maken voor je volgende sollicitatiegesprek. Kies iets kleins genoeg om achteraf te kunnen nagaan of het gelukt is.
Bijvoorbeeld:
- Ik bereid drie praktijkvoorbeelden voor waarmee ik het probleem, mijn aanpak en het resultaat kan uitleggen.
- Bij een onverwachte vraag neem ik even de tijd in plaats van meteen zonder richting te beginnen praten.
- Op een vraag over een zwak punt geef ik een echt voorbeeld en leg ik uit wat ik in mijn werkwijze heb veranderd.
- Aan het einde van het gesprek stel ik twee vragen over de samenwerking, zodat ik de werkomgeving beter begrijp.
Na het volgende gesprek kun je beoordelen of de verandering is gelukt. Zo wordt een afwijzing geen vaag gevoel dat je ‘beter moet worden’, maar een klein experiment waaruit je nieuwe informatie kunt halen.
Verander je strategie niet na elke uitslag
Eén afwijzing kan je verleiden tot grote conclusies. Misschien wil je ineens op andere functies solliciteren, je cv helemaal omgooien, je loopbaanrichting herzien of aan je ervaring twijfelen. Soms is een verandering nodig, maar één uitslag laat nog niet zien waar het probleem zit.
Het is verstandiger om terugkerende patronen te volgen. Als je bijvoorbeeld bij meerdere gesprekken dezelfde vraag krijgt waarop je moeilijk antwoordt, is dat een concreet aanknopingspunt. Als je steeds verder komt, maar niet wordt gekozen, kun je een ander deel van het proces onderzoeken dan wanneer je helemaal niet voor gesprekken wordt uitgenodigd.
Neem beslissingen op basis van meerdere ervaringen, niet van één teleurstelling. Zo kun je een toevallige uitkomst onderscheiden van een probleem dat zich echt herhaalt.
Accepteren betekent niet dat de afwijzing geen pijn doet
Als je de baan graag wilde, is teleurstelling een begrijpelijke reactie. Een praktische houding betekent niet dat je de afwijzing meteen positief moet uitleggen of er een ‘geweldige kans’ van moet maken. Je hoeft alleen twee dingen uit elkaar te houden: de vervelende uitkomst en je volgende beslissing.
Je kunt teleurgesteld zijn en later toch je aantekeningen erbij pakken. Je kunt het oneens zijn met de uitslag en tegelijk accepteren dat je de keuze niet meer kunt veranderen. Daar komt acceptatie samen met een afspraak met jezelf: vecht niet tegen wat al gebeurd is, maar richt je op een stap die je nog wel kunt beïnvloeden.
Wanneer pas je je voorbereiding aan en wanneer je functiekeuze?
Niet elke afwijzing betekent dat je je alleen beter moet voorbereiden. Soms sluiten je ervaring en de functie-eisen niet goed op elkaar aan. Probeer daarom te onderscheiden of je je presentatie moet verbeteren, een vaardigheid moet ontwikkelen of gerichter functies moet kiezen.
Deze drie vragen kunnen helpen:
- Voldoe ik aan de meeste belangrijke functie-eisen? Zo niet, dan kan het nuttiger zijn ervaring op te doen of naar een functie op een passender niveau te zoeken.
- Kan ik mijn relevante ervaring met concrete voorbeelden toelichten? Als dat lukt, ligt het probleem misschien niet bij een gebrek aan ervaring, maar bij de manier waarop je die overbrengt.
- Komt hetzelfde zwakke punt terug in meerdere gesprekken? Dan is er reden om dit als prioriteit in je voorbereiding op te nemen.
Zo voorkom je twee tegengestelde fouten: eindeloos oefenen voor functies waarvoor je nog niet de benodigde basis hebt, en onnodig twijfelen aan je kwalificaties terwijl je vooral duidelijker moet laten zien wat je al kunt.
Houd na elk gesprek een kort verslag bij
Als je meerdere sollicitatieprocedures doorloopt, gaan gesprekken na verloop van tijd door elkaar lopen. Een kort verslag helpt je terugkerende situaties te herkennen zonder alleen op je gevoel af te gaan.
Je kunt na elk gesprek vijf punten noteren:
- Welke vraag beantwoordde ik het beste?
- Waar was mijn antwoord onduidelijk of te lang?
- Welk voorbeeld miste ik?
- Wat heb ik over de functie of werkgever geleerd?
- Wat ga ik concreet veranderen voor mijn volgende gesprek?
Na een paar gesprekken kun je je aantekeningen vergelijken en patronen zoeken. Als hetzelfde zwakke punt steeds terugkomt, heb je veel meer reden om eraan te werken dan na één afwijzing.
Je volgende poging hoeft niet perfect, maar wel beter geïnformeerd te zijn
Het doel van een terugblik na een afwijzing is niet om alle onzekerheid weg te nemen of je op elke mogelijke vraag voor te bereiden. Dat is niet realistisch. Het is nuttiger om met één of twee concrete veranderingen naar je volgende gesprek te gaan, gebaseerd op je eigen ervaringen.
Heeft de werkgever geen feedback gegeven, dan hoef je niet te wachten tot iemand van buitenaf vertelt wat je moet doen. Je kunt op basis van de beschikbare feiten je eigen voorlopige conclusie trekken, die bij een volgende gelegenheid toetsen en zo nodig aanpassen. Zo baseer je je ontwikkeling niet op vermoedens over waarom je bent afgewezen, maar op stap voor stap verbeteren van wat je zelf kunt beïnvloeden.
