Metaforen helpen, maar kunnen ook misleiden

Een vergelijking is een kaart, niet het gebied zelf

Bij het nadenken gebruiken we graag vergelijkingen. Een bedrijf is zogenaamd een ‘machine’, een team een ‘orkest’ en de klantreis een ‘tocht’. Een metafoor kan snel duidelijk maken hoe verschillende onderdelen van een probleem met elkaar samenhangen. Tegelijkertijd brengt die eigenschappen met zich mee die misschien niet op de werkelijkheid van toepassing zijn.

Als je zegt dat een team een orkest is, kun je daarmee op een nuttige manier wijzen op coördinatie en goed naar elkaar luisteren. Dat betekent niet dat iedereen zonder vragen één dirigent moet volgen. In een team op het werk kan gezamenlijk besluiten nemen, wisselen van rol en het oneens zijn ook nodig zijn.

Probeer de drie stappen van een metafoor: wat maakt die duidelijk, wat verhult die en hoe toetsen we dat? De metafoor ‘ons proces is een flessenhals’ kan wijzen op een fase die overbelast is. Je moet nagaan of het werk zich daar daadwerkelijk opstapelt, niet alleen of de vergelijking goed klinkt.

Een analogie kan een bron van ideeën zijn: ‘Als de klantenservice zou werken als een bibliotheek, waar zou iemand dan de benodigde informatie vinden?’ Het voorstel dat daaruit voortkomt, moet je aanpassen aan de echte gebruikers, het budget en de technische mogelijkheden.

Als je iets aan anderen uitlegt, is het nuttig om na een beeldspraak weer gewone, concrete taal te gebruiken. Benoem precies welke stap je voorstelt. Anders kan iedereen in het gesprek dezelfde vergelijking anders begrijpen.

Oefening voor de praktijk: Bedenk een metafoor voor een probleem. Noteer één aspect dat de metafoor goed belicht, één eigenschap die niet opgaat en een concrete waarneming of een gegeven waarmee je kunt toetsen of de metafoor nuttig is.

Een collega zegt: ‘Ons team moet net een orkest zijn, dus één persoon moet over alles beslissen.’ Wat is de beste aanpak?

Creativiteit in de praktijk: van idee naar een oplossing die werkt

Doorgaan met de training

Vul je e-mailadres in om verder te gaan met de training.