Otrzymujesz propozycję udziału w projekcie, nowego zadania albo objęcia funkcji kierowniczej i masz mieszane uczucia. Z jednej strony widzisz szansę na rozwój, z drugiej zastanawiasz się, czy masz już wystarczające doświadczenie. W takiej sytuacji nie pomagają proste rady w rodzaju „po prostu spróbuj” ani „poczekaj, aż będziesz gotowy”. Najpierw warto ustalić, czy to wyzwanie, któremu możesz sprostać i dzięki któremu się rozwiniesz, czy ryzyko zbyt duże na obecnym etapie.
Rozwój zawodowy często zaczyna się od zadań wykraczających poza to, co już dobrze opanowaliśmy. Nie każda niepewność oznacza jednak dobrą okazję. Przy podejmowaniu decyzji uwzględnij konkretny brak umiejętności, dostępne wsparcie, możliwe konsekwencje błędu oraz to, czy da się ograniczyć ryzyko przed przyjęciem zadania.
Najpierw nazwij to, co budzi Twój niepokój
Stwierdzenie „nie czuję się gotowy” może oznaczać kilka różnych rzeczy. Być może brakuje Ci jednej konkretnej umiejętności technicznej. Możliwe też, że nie wiesz, czego się od Ciebie oczekuje, albo obawiasz się odpowiedzialności za ludzi, budżet czy wynik, za który dotąd nie odpowiadałeś.
Spróbuj precyzyjniej określić źródło niepewności:
- Brak umiejętności: jest coś konkretnego, czego jeszcze nie potrafisz.
- Brak doświadczenia: znasz daną umiejętność, ale nie wykorzystywałeś jej dotąd w podobnej skali.
- Niejasne oczekiwania: nie wiesz dokładnie, po czym będzie można poznać, że dobrze wykonałeś zadanie.
- Duże konsekwencje błędu: decyzja może wpłynąć na inne osoby lub znaczną część projektu.
- Niepewność wewnętrzna: warunki obiektywnie wydają się możliwe do opanowania, ale nowa rola wywołuje dyskomfort.
Gdy precyzyjnie nazwiesz problem, łatwiej ocenisz, czy można go rozwiązać dzięki przygotowaniu, czy rzeczywiście przemawia za odrzuceniem propozycji.
Rozwojowe wyzwanie wymaga odpowiedniego wsparcia
Nowe zadanie może być trudniejsze niż wszystko, czym zajmowałeś się do tej pory, a mimo to być dla Ciebie odpowiednie. Ważne, czy będziesz mieć możliwość uczenia się, otrzymywania informacji zwrotnej i poprawiania błędów.
| Rozwojowe wyzwanie | Zbyt duże ryzyko |
|---|---|
| Brakuje Ci części umiejętności, ale możesz je uzupełnić | Brakuje Ci kluczowych podstaw i nie będzie dostępnego wsparcia |
| Masz osobę, z którą możesz konsultować decyzje | Od pierwszego dnia oczekuje się od Ciebie pełnej samodzielności |
| Błąd można zauważyć i naprawić | Pojedynczy błąd może mieć poważne i trudne do odwrócenia skutki |
| Oczekiwania można doprecyzować | Zakres roli jest niejasny, a odpowiedzialność szeroka |
| Tempo nauki jest realistyczne | Musiałbyś nadrabiać zbyt wiele rzeczy jednocześnie |
Nie chodzi więc wyłącznie o to, czy czujesz się pewnie. Liczy się również to, czy masz warunki, by bezpiecznie nauczyć się tego, czego jeszcze nie umiesz.
Ustal, co musisz umieć od razu, a czego możesz się nauczyć
Wymagania związane z nową szansą zawodową warto podzielić na trzy grupy. Pierwsza obejmuje rzeczy, które musisz umieć od początku. Druga – umiejętności, które możesz zdobyć w pierwszych tygodniach. Trzecia to atuty, które będą przydatne, ale nie są warunkiem koniecznym.
Jeśli na przykład masz poprowadzić niewielki projekt, być może od pierwszego dnia musisz umieć ustalać terminy i organizować zadania. Nie oznacza to jednak, że musisz doskonale znać każde narzędzie używane przez zespół.
Pomocne może być pytanie: Gdybym miał zacząć to zadanie jutro, jakie trzy rzeczy musiałbym umieć, żeby nie stworzyć problemu? Pozostałe możesz często uwzględnić w planie nauki.
Wyjaśnij oczekiwania, zanim weźmiesz na siebie odpowiedzialność
Niepewność czasem nie wynika z braku umiejętności, lecz z niejasnego wyobrażenia o tym, na czym naprawdę będzie polegać nowa rola. Stanowisko lub projekt mogą brzmieć bardziej wymagająco, niż są w rzeczywistości, albo odwrotnie.
Przed podjęciem decyzji ustal:
- Za co będę osobiście odpowiadać?
- Które decyzje będę mógł podejmować samodzielnie?
- Czego będzie się ode mnie oczekiwać w pierwszym miesiącu?
- Kto będzie przekazywać mi informacje zwrotne?
- Co się stanie, jeśli okaże się, że czegoś jeszcze nie umiem?
Takie pytania nie świadczą o słabości. Pozwalają sprawdzić, czy firma lub zespół uwzględnia czas na naukę, czy jedynie przekazuje Ci odpowiedzialność bez odpowiedniego wsparcia.
Na stanowisku kierowniczym nie musisz wiedzieć wszystkiego najlepiej
Awans na stanowisko kierownicze może budzić przekonanie, że trzeba być najbardziej doświadczoną osobą w każdej dziedzinie. W praktyce ważniejsze może być koordynowanie pracy innych, zbieranie informacji, podejmowanie decyzji mimo niepewności i przyznanie, że potrzebujesz opinii specjalisty.
Jeśli rozważasz pierwszą rolę kierowniczą, zastanów się przede wszystkim:
- czy potrafisz wziąć odpowiedzialność za podjętą decyzję,
- czy umiesz otwarcie mówić o niepewności,
- czy potrafisz poprosić o pomoc, nie przerzucając całego zadania na innych,
- czy będziesz mieć przestrzeń, by uczyć się na mniejszych błędach.
Jeśli te warunki są spełnione, nie musisz czekać, aż poczujesz się całkowicie gotowy. Taka pewność może nie pojawić się nawet po kolejnych miesiącach.
Poszukaj mniejszej wersji dużej szansy
Decyzja nie zawsze musi sprowadzać się do przyjęcia albo odrzucenia propozycji. Czasem da się zmienić dużą szansę w mniejszy, bezpieczniejszy krok.
Przy stanowisku kierowniczym możesz najpierw poprowadzić jeden projekt. W przypadku trudnego zadania możesz poprosić o współpracę bardziej doświadczonego kolegę. Przy ofercie pracy być może da się uzgodnić okres próbny z jasno określonymi celami.
Mniejszy zakres pozwala sprawdzić w praktyce, jak odnajdujesz się w nowej roli i na czym polega sama praca. Ogranicza też koszt pomyłki, jeśli okaże się, że to nieodpowiednia propozycja.
Oceniając ryzyko, uwzględnij też możliwe korzyści
Niektóre szanse są niepewne, ale pozwalają zdobyć doświadczenie, którego gdzie indziej nabierałbyś znacznie wolniej. Dlatego przy podejmowaniu decyzji warto myśleć nie tylko o tym, co może pójść nie tak.
Weź pod uwagę również:
- Nowe umiejętności: czego się nauczysz, nawet jeśli projekt nie zakończy się idealnie.
- Kontakty: z jakimi osobami będziesz współpracować.
- Widoczność efektów pracy: czy powstanie rezultat, który będziesz mógł później pokazać.
- Nową wiedzę o sobie: czy lepiej poznasz rodzaj pracy, który Ci odpowiada.
- Przyszłe możliwości: czy zdobyte doświadczenie otworzy przed Tobą kolejne drogi.
Takie podejście jest szczególnie przydatne, gdy wybierasz między stabilniejszą opcją a taką, która daje więcej możliwości rozwoju.
Pensja to nie jedyne kryterium, ale nie należy jej pomijać
Jedna z dwóch ofert pracy może zapewniać wyższe wynagrodzenie, druga zaś więcej sensu, możliwości nauki lub elastyczności. Nie ma potrzeby udawać, że pieniądze nie mają znaczenia, ale nie muszą być jedynym kryterium.
Porównaj na przykład:
- stabilność finansową,
- możliwości nauki i rozwoju,
- zgodność z Twoimi wartościami,
- środowisko pracy,
- zakres samodzielności,
- wpływ pracy na życie prywatne.
Jeśli jedna opcja odpowiada Ci pod większością względów, ale nie spełnia jednego ważnego warunku, nie musi to automatycznie oznaczać odmowy. Czasem warto negocjować warunki albo poszukać trzeciej możliwości.
Nie kieruj się wyłącznie poczuciem, że powinieneś być już dalej
Między 18. a 25. rokiem życia łatwo porównywać stanowiska, zarobki i tempo awansu. Takie zestawienia często dotyczą jednak osób działających w różnych branżach, warunkach i na różnym starcie.
Przy wyborze kolejnego kroku lepiej skupić się na własnym kierunku. Zastanów się, czy nowa szansa daje Ci doświadczenie, które będzie dla Ciebie ważne także za kilka lat, czy jedynie skłania do zabiegania o stanowisko, które dobrze wygląda z zewnątrz.
Przygotuj plan na pierwsze tygodnie
Jeśli zdecydujesz się przyjąć propozycję, konkretny plan nauki może zmniejszyć niepewność. Nie musi być rozbudowany.
- Wskaż trzy największe braki: ustal, co musisz uzupełnić w pierwszej kolejności.
- Znajdź źródło wsparcia: kolegę z pracy, mentora, dokumentację lub kurs.
- Ustal termin pierwszej rozmowy podsumowującej: dowiedz się, kiedy otrzymasz pierwszą informację zwrotną.
- Zwróć uwagę na błędy krytyczne: określ, w których obszarach nie możesz eksperymentować bez kontroli.
- Podsumuj pierwszy miesiąc: oceń, co potrafisz już robić samodzielnie, a gdzie nadal potrzebujesz wsparcia.
Dzięki temu nowe zadanie nie staje się skokiem w całkowicie nieznane. Możesz potraktować je jako serię konkretnych kroków.
Prosty zestaw pytań przed przyjęciem wymagającej propozycji
Przed podjęciem decyzji odpowiedz sobie na sześć pytań:
- Czego konkretnie mi brakuje? Umiejętności, doświadczenia, informacji czy pewności siebie?
- Czy mogę uzupełnić ten brak w rozsądnym czasie?
- Jakie wsparcie będzie dostępne?
- Jakie mogą być konsekwencje błędu?
- Co zyskam, nawet jeśli to doświadczenie nie będzie idealne?
- Czy da się ograniczyć zakres lub zmienić warunki tej szansy?
Jeśli odpowiedzi wskazują na możliwy do uzupełnienia brak, dostępne wsparcie i akceptowalne konsekwencje błędu, sama niepewność nie musi być powodem do odmowy. Jeżeli jednak brakuje Ci kluczowych podstaw, od razu oczekuje się pełnej samodzielności, a błąd mógłby mieć poważne skutki, rozsądniej może być najpierw zdobyć doświadczenie albo wynegocjować mniejszy zakres odpowiedzialności.
Rozwój zawodowy nie polega ani na nieustannym podejmowaniu ryzyka, ani na czekaniu, aż znikną wszystkie wątpliwości. Ważne, by rozpoznać szansę, która pozwoli Ci zrobić krok naprzód, nie przekraczając granic odpowiedzialności, której nie jesteś jeszcze w stanie bezpiecznie udźwignąć.
