Je wilt een taak zorgvuldig aanpakken. Je zet de mogelijkheden op een rij, verzamelt meer informatie en weet een uur later nog steeds niet hoe je verder moet. Of je begint meteen, verandert een paar keer van koers en merkt uiteindelijk dat je steeds weer bij het begin uitkomt. Het probleem hoeft niet te zijn dat je iets niet kunt. Soms blijf je dezelfde aanpak gebruiken, ook nadat die geen nieuwe informatie meer oplevert.
Bij het oplossen van problemen kun je je baseren op feiten, ervaringen van anderen, een eerste inschatting, nieuwe ideeën of gevolgen op de lange termijn. Geen van die benaderingen is voor elke taak de beste. Het is nuttiger om niet te zoeken naar je vaste ‘denkstijl’, maar te herkennen wanneer je aanpak nog helpt en wanneer je beter kunt overschakelen.
Vastlopen is niet hetzelfde als hard werken
Een lastige taak kan langzaam verlopen en toch goed vooruitgaan. Als je bijvoorbeeld een nieuwe vaardigheid leert, moet je handelingen herhalen. Bij het controleren van een contract moet je voorwaarden juist zorgvuldig vergelijken. Vermoeidheid of een lager tempo is op zichzelf dus geen reden om alles overboord te gooien.
Vraag jezelf in plaats van ‘Waarom lukt het niet?’ liever af: Wat heb ik de afgelopen dertig minuten nieuws geleerd? Als je een fout hebt ontdekt, de opdracht hebt verduidelijkt of een ongeschikte optie hebt uitgesloten, kom je waarschijnlijk vooruit. Herhaal je alleen dezelfde gedachten, verander je kleine details of wacht je op zekerheid zonder nieuwe informatie, dan is het tijd om je werkwijze onder de loep te nemen.
Vijf signalen dat een andere aanpak nodig is
Elke gebruikelijke aanpak heeft sterke kanten en blinde vlekken. De tabel hieronder deelt mensen niet in types in. Hij helpt je herkennen wat een specifieke taak op dit moment in de weg staat.
| Wat er gebeurt | Wat er mogelijk ontbreekt | Wat je daarna kunt proberen |
|---|---|---|
| Je blijft details analyseren | Toetsing in de praktijk | Een kleine test met een duidelijk resultaat |
| Je zoekt steeds een kant-en-klare handleiding | Aanpassing aan je eigen omstandigheden | De verschillen met het voorbeeld vergelijken |
| Je onderneemt veel, maar begint steeds opnieuw | Een helder doel en duidelijke beperkingen | Even stoppen om de feiten te controleren |
| Er komen ideeën bij, maar geen besluiten | Criteria om opties te kiezen | De mogelijkheden beperken op basis van effect en kosten |
| Je denkt alleen na over gevolgen op lange termijn | De eerstvolgende uitvoerbare stap | Bepalen wat je vandaag kunt toetsen |
Analyseer je? Ga dan van vragen naar bewijs
Een analytische aanpak kan vastlopen wanneer je al genoeg hebt nagedacht, maar nog niet hebt getoetst aan de werkelijkheid. Een herkenbaar signaal is een lijst met mogelijke oorzaken die steeds langer wordt, terwijl je geen ervan probeert te controleren.
Kies één aanname die bepalend is voor je volgende stap. Stel jezelf in plaats van nog tien details te vergelijken de vraag: ‘Wat zou ik moeten zien om te weten dat deze aanname niet klopt?’ Dat kan een eenvoudige functietest zijn, een kort gesprek met een gebruiker of het controleren van een specifiek gegeven.
Het gaat er niet om dat je handelt zonder na te denken. Het gaat om het verschil tussen nadenken dat een toets voorbereidt en nadenken dat toetsing eindeloos vervangt. Bij onomkeerbare stappen of stappen met grote risico’s is een informele proef natuurlijk niet voldoende. Dan kan deskundige controle of goedkeuring nodig zijn.
Volg je een bewezen aanpak? Controleer dan de verschillen
De ervaring van anderen kan tijd besparen, zeker bij een bekende taak. Het gaat mis wanneer een handleiding voor andere omstandigheden is gemaakt. Wat in een klein team werkte, hoeft niet te werken in een groter project met meerdere goedkeuringsrondes. Dat betekent niet automatisch dat de handleiding slecht was.
Schrijf voordat je een aanbevolen aanpak gebruikt drie verschillen op tussen het voorbeeld van iemand anders en jouw situatie. Denk aan middelen, planning, betrokkenen, beschikbare informatie en beperkingen. Geef daarna aan welke stappen je zonder aanpassingen kunt overnemen en welke je moet aanpassen.
Improviseer je? Las dan een korte controlemoment in
Een snelle eerste stap kan verstandig zijn als de tijd beperkt is en je een eventuele fout makkelijk kunt herstellen. Maar als je de ene mogelijkheid na de andere probeert zonder de uitkomsten vast te leggen, lijkt het alsof je vooruitgaat terwijl je niet weet wat werkte.
Stop na de eerste poging even en benoem drie dingen: wat wilde ik bereiken, wat gebeurde er daadwerkelijk en wat pas ik bij de volgende stap aan? Drie korte zinnen zijn genoeg. Zo’n controle smoort spontaniteit niet, maar zorgt wel voor bruikbare feedback.
Heb je veel ideeën? Schakel dan over op kiezen
Creativiteit helpt wanneer een standaardoplossing niet volstaat. Maar ideeën bedenken en beoordelen zijn twee verschillende taken. Als je die niet uit elkaar houdt, kun je de hele ochtend nieuwe mogelijkheden bedenken zonder te merken dat je al verschillende bruikbare opties hebt.
Bepaal wanneer je stopt met nieuwe voorstellen bedenken. Vergelijk de overgebleven mogelijkheden aan de hand van drie criteria die voor jouw situatie relevant zijn, bijvoorbeeld de benodigde tijd, de inzet van mensen en de vraag of je het resultaat veilig kunt testen. Je hoeft geen schijnprecies cijfer toe te kennen. Het is voldoende als je kunt uitleggen waarom een bepaalde optie nu meer voor de hand ligt.
Denk je aan de gevolgen? Ga dan terug naar de stap van vandaag
Strategisch denken helpt voorkomen dat je tijd besteedt aan iets onbelangrijks. Soms verandert het echter in eindeloos nadenken over de toekomst. Je vraagt je af wat er over een jaar gebeurt, maar hebt nog geen antwoord op een vraag die je deze week kunt toetsen.
Verdeel je overwegingen in twee groepen: besluiten die je nu moet nemen en aannames die nog kunnen veranderen. Bepaal bij elk risico op langere termijn of je er vandaag al iets voor moet doen. Zo niet, noteer dan onder welke voorwaarde je er opnieuw naar kijkt.
Beoordeel je volgende stap vervolgens op basis van hoeveel belangrijke onzekerheid die kan wegnemen. Een korte toets van de belangstelling kan nuttiger zijn dan een gedetailleerd plan voor een dienst waar uiteindelijk niemand op zit te wachten. Bij grote verplichtingen vervangt zo’n toets natuurlijk geen passende planning.
Snel en langzaam denken zijn geen twee soorten mensen
In gewone taal verwijst snel denken naar directe inschattingen en reacties, en langzaam denken naar bewust vergelijken en controleren. Dat is een praktisch onderscheid tussen activiteiten, geen betrouwbare manier om mensen in één categorie in te delen. Iemand die graag analyseert, kan in een bekende situatie meteen reageren. En iemand die graag improviseert, kan bij een belangrijk besluit juist heel zorgvuldig te werk gaan.
De vraag is dus niet of je een intuïtief of systematisch type bent. Vraag je liever af welk deel van het werk een snelle eerste poging nodig heeft en welk deel controle. Bij een bekend probleem dat makkelijk te herstellen is, kan een korte proef geschikt zijn. Als de oorzaak onduidelijk is, een fout grote gevolgen heeft of mensen het niet met elkaar eens zijn, helpt het om te vertragen en feiten van aannames te scheiden.
Een voorbeeld waarin je van aanpak moet veranderen
Stel je voor: je ontwikkelt voor collega’s een nieuwe manier om taken over te dragen. Je wilt onduidelijke opdrachten voorkomen, maar de behoeften binnen het team lopen uiteen. Je begint met het gedetailleerd ontwerpen van een formulier. Na een paar aanpassingen weet je nog steeds niet welke velden nodig zijn.
Dan is het verstandig om van analyseren over te schakelen naar ervaring opdoen. Je vraagt twee collega’s om een gewone taak in een proefversie van het formulier in te voeren. Zo ontdek je welke gegevens ze niet kunnen invullen en wat er in het ontwerp ontbreekt. Dat is geen representatieve beoordeling van het hele team, maar wel een nuttige eerste controle.
Vervolgens neem je een werkwijze over die op een andere afdeling goed werkt. Daar blijkt echter elk project één goedkeurder te hebben, terwijl bij jullie meerdere mensen aan taken werken. Een bewezen voorbeeld moet je dus aanpassen, niet zonder meer kopiëren.
Je bedenkt drie mogelijke aanpassingen. In plaats van een vierde toe te voegen, kies je de optie die het makkelijkst te testen is en geen wijziging van bestaande regels vereist. Je gebruikt de proefversie voor enkele taken met een laag risico. Pas na de evaluatie beslis je of het zinvol is de aanpak uit te breiden.
Een kort stappenplan voor de volgende keer dat je vastloopt
Als je het gevoel hebt dat je niet verder komt, hoef je niet meteen je hele werkwijze om te gooien. Probeer deze vijf stappen:
- Benoem het resultaat: schrijf in één zin op wat er na afloop van de taak anders moet zijn en wanneer je dat nodig hebt.
- Herken wat je herhaalt: bepaal welke stap je opnieuw uitvoert zonder iets nieuws te ontdekken. Misschien lees je nog iets, maak je nog een schets of doe je nog een poging op goed geluk.
- Bepaal wat ontbreekt: heb je een feit, feedback, een idee, een besluit, ervaring of toestemming nodig om verder te gaan?
- Kies één andere ingreep: toets een aanname, vraag advies, doe een kleine proef, beperk het aantal opties of bepaal de eerstvolgende stap.
- Spreek een controlemoment af: kijk na een bepaalde tijd of na een concreet resultaat of de onzekerheid is afgenomen. Zo niet, pas dan je vraag aan, niet alleen de hoeveelheid inspanning.
Een korte notitie in drie regels kan ook helpen: ‘Tot nu toe heb ik geprobeerd…’, ‘Wat ik nog mis is…’, ‘Nu ga ik toetsen…’. Zo kun je ook na een onderbreking terughalen waarom je van aanpak bent veranderd. Bij een teamtaak maakt zo’n notitie het makkelijker om uit te leggen waarom je niet op dezelfde manier verder wilt.
Wanneer je beter geen nieuw experiment kunt doen
Een andere methode kiezen is geen excuus om regels, verantwoordelijkheid of deskundige controles te omzeilen. Als je werkt met gezondheid, veiligheid, de rechten van anderen of grote financiële belangen, zijn snelle proeven zonder de vereiste toestemming misschien niet verantwoord. De eerste stap kan juist zijn om deskundig advies in te winnen.
Let er ook op of het probleem werkelijk bij je manier van denken ligt. Een onduidelijke opdracht, tegenstrijdige instructies, een onhaalbare deadline of ontbrekende bevoegdheid los je niet op door nog creatiever te worden. In dat geval is het verstandig om de voorwaarden te laten verduidelijken of een besluit van de verantwoordelijke persoon te vragen.
Als je werk je herhaaldelijk uitput, houd dan ook rekening met rust en werkdruk. Verschillende aanpakken proberen is geen vervanging voor het oplossen van langdurige overbelasting. Een nuttige volgende stap kan zijn de omvang van de taak te verkleinen of de verwachtingen bij te stellen, in plaats van een nieuwe denktechniek te gebruiken.
Wat je bij je volgende lastige taak kunt proberen
Begin bij je volgende taak met de aanpak die je van nature prettig vindt. Bepaal tegelijk vooraf een eenvoudige regel: als je na één werkblok geen nieuw gegeven, besluit of bruikbaar resultaat hebt, stop je en benoem je wat er ontbreekt. Pas daarna kies je een andere stap.