Stel je voor dat je na een oefenpresentatie tijdens een cursus hoort: „De conclusie is onduidelijk en de hoofdgedachte raakt uit beeld.” Je knikt, maar daarna dringt de rest van de feedback nauwelijks nog tot je door. In je hoofd klinkt dat anderen beter zijn en dat jij hier niet voor geschikt bent. Thuis stel je de volgende oefening uit, hoewel je oorspronkelijk juist iets wilde leren.
Op zo’n moment kun je twee dingen stap voor stap aanpakken: je eigen reactie en de concrete opdracht. Werken aan emotionele intelligentie kan er dan eenvoudig uitzien. Je merkt op wat je voelt, kiest hoe je wilt reageren en onderzoekt welk deel van de feedback je bij een volgende poging kunt gebruiken. Deze aanpak kun je toepassen tijdens een cursus, omscholing of het leren van een nieuwe vaardigheid als volwassene.
Neem ruimte voordat je reageert
Als je meteen wilt uitleggen waarom de beoordeling niet eerlijk is, probeer dan eerst je eigen reactie op te merken. Misschien ben je teleurgesteld over het resultaat, voel je je ongemakkelijk tegenover de groep, ben je boos over de manier waarop de feedback werd gegeven of raak je in de war door een onduidelijke opmerking. Je hoeft niet elk gevoel precies te benoemen. Het is voldoende om vast te stellen wat je op dat moment het meest raakt.
Bij mondelinge feedback kun je vragen om even tijd te nemen voor aantekeningen of vragen of de belangrijkste opmerking nog eens kan worden herhaald. Als je de uitleg niet meer goed kunt volgen, kun je afspreken er na de pauze op terug te komen. Bij schriftelijke feedback kun je je antwoord uitstellen totdat je de opmerkingen samen met je werk hebt bekeken.
Scheid de beoordeling van je werk van een oordeel over jezelf
Probeer op papier te verdelen wat er is gezegd, wat dat bij je opriep en welke conclusie je er zelf aan verbond. Een opmerking over een onduidelijke conclusie betekent nog niet dat je niet kunt leren presenteren. Omgekeerd bepaalt een onaangenaam gevoel op zichzelf ook niet of de feedback onjuist is.
In de voorbeeldsituatie kan een korte notitie er zo uitzien:
| Onderdeel van de notitie | Concreet voorbeeld |
|---|---|
| Wat er is gezegd. | „De conclusie is onduidelijk en de hoofdgedachte raakt uit beeld.” |
| Wat ik voel. | Teleurstelling en ongemak tegenover de anderen. |
| Welke conclusie ik eraan heb toegevoegd. | „Ik kan niet presenteren en de docent vindt me onbekwaam.” |
| Wat ik moet verifiëren. | Welk deel van de conclusie was onduidelijk en wat had erin moeten staan? |
Markeer een veronderstelling over de mening van de ander ook als veronderstelling. Als de docent niets zei over je vaardigheden in het algemeen, schrijf hem dan geen dergelijke uitspraak toe. Tegelijkertijd kun je erkennen dat de beoordeling je raakte. Beide gegevens kunnen naast elkaar bestaan in Ă©Ă©n kijk op de situatie.
De notitie dient om je volgende stap te verduidelijken. Als je steeds dezelfde zinnen opnieuw leest en er geen vraag of voorstel voor verbetering bij komt, leg de notitie dan weg. Je kunt later naar je werk terugkeren of het onduidelijke onderdeel bespreken met iemand die de opdracht kent.
Vraag om een voorbeeld en een criterium
Bij opmerkingen als „zwak”, „niet overtuigend” of „onvoldoende uitgewerkt” is vaak nog niet duidelijk wat je anders moet doen. Vraag om een concreet voorbeeld in je werk en om uitleg over het criterium waarop het resultaat wordt beoordeeld. Kies, afhankelijk van wat je mist, een van deze vragen:
- Plaats van het probleem: „Kunt u laten zien in welk deel de hoofdgedachte uit beeld raakt?”
- Verwacht resultaat: „Wat moet de luisteraar na de conclusie weten of doen?”
- Volgorde van verbeteringen: „Welke opmerking moet ik bij mijn volgende poging als eerste aanpakken?”
Controleer daarna in je eigen woorden of je het goed hebt begrepen: „Ik begrijp het zo dat ik aan het einde duidelijk moet benoemen welk voorstel ik doe en waarover ik de groep wil laten beslissen.” De docent kan je uitleg bevestigen of verder verduidelijken.
Als er beoordelingscriteria beschikbaar zijn, vergelijk de feedback daar dan mee. Bij een oefenpresentatie kan bijvoorbeeld de duidelijkheid van de conclusie worden beoordeeld; bij een andere opdracht gaat het misschien om het gebruik van bronnen of de nauwkeurigheid van een procedure. De verbetering moet aansluiten bij wat je op dat moment leert.
Maak van de feedback Ă©Ă©n controleerbare aanpassing
Een lijst met opmerkingen is nog geen oefenplan. Kies Ă©Ă©n belangrijke verandering die je kunt uitvoeren en daarna kunt controleren. Als je niet kunt kiezen tussen meerdere fouten, ga dan terug naar de vraag over de volgorde. Stem de omvang van de aanpassing af op de opdracht en de beschikbare tijd.
Vervolg van de voorbeeldsituatie: In de oefenpresentatie stel je een idee voor een boekenclub voor. De oorspronkelijke conclusie luidt: „Het zou interessant kunnen zijn, dus dat was het ongeveer.” Na verduidelijking van de feedback herschrijf je die als volgt: „Ik stel voor om eenmaal per maand samen één boek te bespreken. Vandaag moeten we beslissen of we belangstelling hebben en welke dag voor ons geschikt is.”
Nu heb je iets concreets om te controleren. Vraag de persoon aan wie je de conclusie vertelt om in eigen woorden te herhalen welk voorstel die heeft gehoord en waarover er moet worden beslist. Als dat niet uit je zinnen blijkt, kun je ze verder aanpassen. Richt je bij deze poging op de duidelijkheid van de conclusie.
Bij een schriftelijke opdracht kun je bijvoorbeeld uitleg toevoegen tussen een bewering en een voorbeeld. Bij een praktische oefening kun je de stap herhalen waarin de fout ontstond. Zo vertaal je het doel „meer je best doen” naar een handeling die je daadwerkelijk kunt uitvoeren.
Onderbouw het oneens zijn met de opdracht en concrete redenen
Je hoeft niet elke opmerking zonder meer te accepteren. Er kan sprake zijn van een misverstand, de beoordelaar kan een deel van je werk over het hoofd hebben gezien of iets beoordelen dat in de opdracht niet duidelijk was. In dat geval helpt het om de concrete passage te laten zien en je werkwijze uit te leggen.
Je kunt zeggen: „Ik heb het doel van de opdracht zo begrepen en daarom voor deze conclusie gekozen. Aan welke eis voldoet mijn werk volgens u niet?” Zo verschuift het gesprek naar het verschil in interpretatie. Als blijkt dat je een vereiste over het hoofd zag, weet je wat je kunt verbeteren. Was de vereiste onduidelijk, dan kun je proberen daar samen meer duidelijkheid over te krijgen.
Controleer bij creatieve opdrachten ook of het om een verplicht criterium of om een persoonlijke voorkeur van de beoordelaar gaat. De aanbeveling om een ander voorbeeld te gebruiken kan nuttig zijn, maar betekent niet altijd dat je oorspronkelijke voorbeeld fout is. Vraag welk probleem de voorgestelde verandering moet oplossen.
Let ook op de manier waarop feedback wordt gegeven
Een inhoudelijke opmerking kan toch ongevoelig worden gebracht. Je kunt aan de genoemde fout werken en tegelijk om een andere vorm van communicatie vragen: „Ik zal de conclusie aanvullen. Wilt u zich bij de beoordeling op concrete onderdelen van mijn werk richten?” Als een gevoelige situatie publiekelijk wordt besproken, kun je vragen of een kort individueel gesprek mogelijk is.
Als feedback herhaaldelijk verandert in spot of persoonlijke beledigingen, kijk dan ook naar de omstandigheden waarin je leert. Neem contact op met de organisator van de cursus of een verantwoordelijke persoon en beschrijf de concrete uitspraken en situaties. Afhankelijk van de mogelijkheden kun je om een andere beoordelaar vragen of een andere manier kiezen om feedback te krijgen.
Je eigen emoties leren hanteren lost het gedrag van de ander niet voor je op. Deze aanpak helpt je om feedback te verwerken. Hij is geen reden om vernedering te accepteren als een onvermijdelijk onderdeel van leren.
Controleer bij de volgende opdracht of je de feedback toepast
Wanneer je een vergelijkbare oefening opnieuw doet, probeer de gekozen aanpassing dan ook in de nieuwe opdracht te gebruiken. Bereid bij een volgende presentatie bijvoorbeeld een conclusie voor waarin duidelijk staat wat je van het publiek nodig hebt. Controleer daarna juist dat punt. EĂ©n geslaagde verbetering betekent nog niet dat je die automatisch overal zult toepassen.
Vergelijk de concrete uitvoering van beide pogingen: is de hoofdgedachte duidelijker, kun je de werkwijze uitleggen en begrijp je waarom de aanpassing nodig was? Ook als de beoordeling nog steeds onaangenaam voelt, kun je inmiddels weten wat je eruit kunt halen. Een zeker gevoel en het beheersen van een concrete taak hoeven niet tegelijk te ontstaan.
Bespreek vóór de volgende oefening één punt met de docent waarop je feedback wilt: „Ik werk aan een duidelijke conclusie. Wilt u aangeven of u mijn voorstel daaruit begrijpt?” Zo bereid je een concrete vraag voor waar je na de beoordeling op kunt terugkomen.
