Een compliment aannemen zonder je eigen kwaliteiten te bagatelliseren

Na een presentatie zegt iemand dat je het onderwerp heel helder hebt uitgelegd. In plaats van gewoon te bedanken, antwoord je automatisch: ‘Ach, dat stelde niets voor.’ Een collega waardeert hoe je een probleem hebt opgelost en jij voegt er meteen aan toe dat je gewoon geluk had. Het compliment is uitgesproken, maar je hebt het alweer kleiner gemaakt of opzijgeschoven.

Zo’n reactie betekent niet per se dat je ‘weinig zelfvertrouwen’ hebt. Het kan een gewoonte zijn, voortkomen uit verlegenheid, uit de wens niet arrogant over te komen of uit twijfel of het compliment wel terecht is. Maar als je positieve feedback steeds afwijst, mis je informatie over wat je daadwerkelijk goed kunt. Een compliment gezond aannemen betekent niet dat je elk lovend woord moet geloven of je eigenwaarde moet laten afhangen van de mening van anderen.

Een compliment is feedback, geen oordeel over je waarde

Het helpt om twee dingen van elkaar te onderscheiden. Eén opmerking van iemand anders bepaalt niet wat voor mens je bent of hoeveel je waard bent. De opmerking kan wel iets zeggen over concreet gedrag, een resultaat of een vaardigheid die iemand heeft opgemerkt.

Als iemand zegt: ‘Je leidde dat overleg goed’, hoef je daar niet van te maken: ‘Ik ben een uitzonderlijke leider.’ Je kunt de informatie beperkter en concreter houden: misschien hield je de discussie goed bij het onderwerp, gaf je anderen ruimte of benoemde je aan het einde duidelijk de vervolgstappen.

Hoe concreter je een compliment vertaalt naar waarneembaar gedrag, hoe minder het afhangt van een algemene indruk. Zo wordt het bruikbaardere feedback.

Waarom mensen complimenten automatisch afzwakken

Een mogelijke reden is de angst dat het aannemen van een compliment opschepperig overkomt. Daarom voegen mensen er snel iets relativerends aan toe om bescheiden te lijken. Dat kan een vreemde situatie opleveren: iemand geeft je positieve feedback en jij legt meteen uit waarom diegene het eigenlijk mis heeft.

Soms strookt een compliment niet met je eigen beeld. Als je denkt dat spreken voor een groep je niet goed afgaat, kan de opmerking ‘je kwam zelfverzekerd over’ twijfel oproepen. In plaats van nieuwsgierig te reageren, wijs je het af: ‘Dat leek alleen maar zo.’

Ook hoge eisen aan jezelf kunnen meespelen. Je beschouwt het resultaat als vanzelfsprekend omdat je ‘gewoon hebt gedaan wat je moest doen’. Dat betekent niet dat de vaardigheid die je daarbij gebruikte geen waarde heeft.

Je hoeft niet op zoek naar één universele verklaring. Het is praktischer om te letten op de eerste zin die je automatisch zegt. Die laat zien hoe je meestal met complimenten omgaat.

Begin met een eenvoudige reactie, zonder uitleg

Als je de gewoonte hebt complimenten meteen af te zwakken, hoef je niet direct je overtuigingen te veranderen. Begin met je reactie naar buiten toe. Een kort ‘dank je’ is genoeg.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

• ‘Dank je, dat waardeer ik.’
• ‘Dank je, fijn dat het heeft geholpen.’
• ‘Dank je, ik heb er mijn best op gedaan.’
• ‘Dank je, fijn dat je het hebt opgemerkt.’

Geen van deze zinnen bevat een overdreven oordeel over jezelf. Je laat het compliment gewoon staan. Je hoeft het niet meteen kleiner te maken, toe te lichten of uit beleefdheid met een compliment terug te betalen.

Vraag om concrete voorbeelden als het compliment niet goed voelt

Soms is er een goede reden om voorzichtig te zijn met een algemeen compliment. ‘Dat was fantastisch’ is aardig, maar vertelt je niet wat er goed aan was. Wil je iets met de positieve feedback kunnen doen, vraag dan om een concreet voorbeeld.

Je kunt bijvoorbeeld vragen:

• ‘Wat vond je er het nuttigst aan?’
• ‘Welk onderdeel werkte volgens jou het best?’
• ‘Wat deed ik anders dan de vorige keer?’
• ‘Wat moet ik bij een volgende poging zeker zo houden?’

Dit soort vragen is vooral handig op het werk, tijdens het leren of bij het ontwikkelen van een nieuwe vaardigheid. Je maakt vage waardering concreter en krijgt informatie die je kunt toepassen.

Zegt een collega bijvoorbeeld dat je een lastig gesprek goed hebt aangepakt, dan kun je ontdekken dat diegene je rustige toon waardeerde en dat je eerst het probleem samenvatte zonder iemand de schuld te geven. Daar kun je meer mee dan met de algemene conclusie ‘ik ben goed in communiceren’.

Verwar bescheidenheid niet met je eigen bijdrage wegcijferen

Bescheiden zijn betekent niet dat je doet alsof je geen vaardigheden of inspanning hebt geleverd. Je kunt je eigen bijdrage erkennen en tegelijk benoemen welke hulp je kreeg, welke omstandigheden gunstig waren of hoe het team heeft samengewerkt.

In plaats van ‘Ik heb er niets aan gedaan, het team deed alles’ kun je nauwkeuriger zeggen: ‘Dank je. Het team heeft veel werk verzet en de goede verdeling van verantwoordelijkheden heeft mij geholpen.’ Je overdrijft je eigen aandeel niet, maar wist het ook niet uit.

Realistisch zelfvertrouwen kan twee dingen tegelijk erkennen: iets is je goed gelukt en je hoefde het niet alleen te doen.

Maak onderscheid tussen een compliment, vleierij en een algemene indruk

Niet elke positieve beoordeling bevat evenveel informatie. Als iemand zegt dat je ‘geweldig’ bent, kan dat een uiting van genegenheid of beleefdheid zijn. Benoemt iemand concreet gedrag en het effect daarvan, dan heb je een steviger aanknopingspunt.

Je kunt bij een compliment op drie dingen letten:

1. Is het concreet? Staat erin wat er precies goed was?
2. Kan deze persoon dit goed beoordelen? Een klant kan vertellen wat voor diegene behulpzaam was; een collega kan bijvoorbeeld iets zeggen over hoe je samenwerkt.
3. Komt vergelijkbare feedback vaker terug? Eén mening is één aanwijzing. Een terugkerend patroon kan meer betekenis hebben.

Zo kun je positieve feedback serieus nemen zonder er meer gewicht aan toe te kennen dan terecht is.

Verzamel bewijzen, geen complimenten

Wil je complimenten gebruiken om een realistischer beeld van jezelf te krijgen, dan hoef je geen lijst bij te houden van alle aardige dingen die mensen hebben gezegd. Een korte notitie van wat er goed ging, is nuttiger.

Na een belangrijke situatie kun je bijvoorbeeld het volgende noteren:

• Situatie: wat je deed.
• Resultaat: wat lukte of verbeterde.
• Feedback: wat iemand anders opmerkte.
• Jouw bijdrage: wat je zelf concreet deed.
• Vaardigheid voor een volgende keer: wat je opnieuw kunt toepassen.

Een voorbeeld: na een presentatie krijg je te horen dat die overzichtelijk was en prettig te volgen. In plaats van te noteren ‘mensen vonden de presentatie goed’, schrijf je op dat je de inhoud in drie delen had opgebouwd, korte overgangen gebruikte en de hoofdconclusie aan het einde samenvatte. Dat zijn concrete aanpakken die je opnieuw kunt gebruiken.

Zo steunt je zelfvertrouwen niet alleen op gevoel of waardering van anderen. Het steunt op de combinatie van ervaring, resultaat en waarneembaar gedrag.

Pas op voor het andere uiterste, afhankelijk worden van complimenten

Complimenten aannemen is nuttig, maar het is niet de bedoeling dat je ze bij elke stap gaat opzoeken. Als je voor elke beslissing bevestiging van anderen nodig hebt, kan positieve feedback ophouden informatie te zijn en een voorwaarde voor zekerheid worden.

Stel jezelf na een compliment daarom ook de vraag: ‘Wat vind ik zelf van mijn prestatie, en aan welke criteria toets ik die?’ Als je vooraf een duidelijk doel had, kun je het resultaat daarmee vergelijken, ongeacht of iemand je een compliment gaf.

Bij een presentatie kun je jezelf bijvoorbeeld als doel hebben gesteld om helder te spreken, binnen de tijd te blijven en vragen rechtstreeks te beantwoorden. De waardering van het publiek is prettig en kan een extra perspectief bieden, maar je hebt ook eigen criteria om je prestatie aan te toetsen.

Wat kun je doen als je een compliment gewoon niet gelooft?

Je hoeft jezelf niet te dwingen om meteen hetzelfde te voelen als degene die je beoordeelt. Vind je het compliment overdreven, dan kun je het aannemen zonder het volledig met de inhoud eens te zijn.

Je kunt eenvoudig zeggen: ‘Dank je, ik waardeer dat je dat zegt.’ Kom later eventueel op de feedback terug. Vraag jezelf af of er concreet bewijs voor is en of iemand eerder iets soortgelijks heeft opgemerkt.

Blijkt het compliment te steunen op concreet gedrag, dan kun je het meenemen als aanwijzing. Is het erg algemeen of past het niet bij wat er is gebeurd, dan hoef je het niet als waarheid over jezelf over te nemen. De reactie van iemand aannemen en het eens zijn met diens oordeel zijn twee verschillende dingen.

Gebruik positieve feedback als aanknopingspunt voor een volgende stap

Een compliment heeft de meeste praktische waarde als je er iets mee kunt doen. Hoor je vaker dat je ingewikkelde dingen goed uitlegt, dan kan dat een reden zijn om een presentatie te geven, iemand te begeleiden of handleidingen te maken. Waarderen mensen je kalmte tijdens conflicten, dan is dat misschien een vaardigheid die je bewust verder kunt ontwikkelen.

Je hoeft niet van elk compliment een loopbaankeuze te maken. Let op terugkerende signalen en vergelijk die met je eigen ervaring.

Probeer de volgende keer dat iemand je een compliment geeft deze eenvoudige stappen:

1. Onderbreek de automatische neiging om het af te zwakken.
2. Bedank zonder uitleg te geven.
3. Vraag om een concreet voorbeeld als dat nuttig is.
4. Benoem je eigen aandeel op een realistische manier.
5. Bepaal of de feedback wijst op een vaardigheid die je verder wilt inzetten.

Zo kan een compliment bijdragen aan realistischer zelfvertrouwen, zonder dat het de maatstaf wordt voor je eigenwaarde. Het doel is niet om elke positieve uitspraak te geloven, maar om bruikbare informatie niet af te wijzen alleen omdat die iets goeds over jou zegt.