Je besluit van baan te veranderen, een aanbod af te slaan, een samenwerking te beëindigen of tijd te investeren in een nieuwe richting. Op het moment zelf heb je het gevoel dat je de feiten en je prioriteiten goed hebt afgewogen. Maar een dag later vraag je je af of je niet te snel hebt beslist. Dan volgt een andere mening, een nieuw scenario en de neiging om alles opnieuw te bekijken.
Twijfel na een beslissing betekent niet automatisch dat je verkeerd hebt gekozen. Bij belangrijke beslissingen besef je vaak ook wat je met de andere optie bent misgelopen. Een nuttige vaardigheid is daarom niet alleen kunnen kiezen, maar ook herkennen wanneer je een beslissing kunt vasthouden en wanneer er echt reden is om die te heroverwegen.
Na de beslissing verandert de vraag
Voordat je beslist, vraag je je af welke optie het beste past. Na je keuze heeft het weinig zin om eindeloos alle alternatieven te blijven vergelijken als de omstandigheden niet zijn veranderd.
De nieuwe vraag is: ‘Is er iets belangrijks gebeurd waardoor de redenen voor mijn beslissing veranderen?’
Zo niet, dan kan steeds opnieuw vergelijken je onzekerheid alleen maar vergroten. Is er wel iets veranderd, dan kan heroverwegen verstandig zijn. Dat betekent niet dat je zwak of besluiteloos bent.
Noteer vóór je beslissing waarom je die neemt
Een reden waarom we na een beslissing teruggaan naar het begin, is dat we niet meer precies weten waarop we onze keuze hebben gebaseerd. Na een paar dagen blijft vaak vooral een onaangenaam gevoel hangen, of de mening van degene met wie we net hebben gesproken.
Maak daarom bij een belangrijke beslissing een korte notitie:
- Wat is mijn belangrijkste doel?
- Welke drie criteria zijn voor mij het belangrijkst?
- Over welke informatie beschik ik nu?
- Waar doe ik met deze keuze bewust afstand van?
- Waarom past deze optie het best bij de omstandigheden van nu?
Zo’n notitie is geen contract met jezelf. Het is een ijkpunt. Als je later gaat twijfelen, kun je nagaan of de feiten zijn veranderd of alleen je stemming.
Maak onderscheid tussen nieuwe informatie en een nieuwe mening
Na een beslissing komen anderen vaak met hun eigen kijk op de zaak. De een zou voor de veiligere optie kiezen, de ander vindt dat je meer risico had moeten nemen. Zo’n mening kan nuttig zijn, maar is op zichzelf niet per se een reden om je keuze te veranderen.
| Wat is er veranderd? | Voorbeeld | Wat kun je doen? |
|---|---|---|
| Een nieuw feit | Het aanbod bevat een andere voorwaarde dan je eerst wist | Overweeg je beslissing opnieuw |
| Je mogelijkheden zijn veranderd | Je financiële of tijdssituatie is sterk veranderd | Bereken je oorspronkelijke keuze opnieuw |
| De mening van iemand anders | Een collega zou een andere weg kiezen | Ga na of diegene informatie aandraagt of alleen een voorkeur uitspreekt |
| Je eigen nervositeit | Je voelt je onzeker na je beslissing | Open je keuze niet automatisch opnieuw |
Bij keuzes die met persoonlijke waarden te maken hebben, is het vooral belangrijk dat je andermans voorkeuren niet verwart met objectief bewijs dat je verkeerd hebt gekozen.
Vraag jezelf af of je criteria zijn veranderd
Soms veranderen de feiten niet, maar verandert wel wat je belangrijk vindt. Ook dat kan een geldige reden zijn om een beslissing opnieuw te bekijken.
Stel dat je een baan hebt gekozen vooral vanwege het hogere salaris. Een paar weken later besef je dat je de reistijd en de gevolgen daarvan voor je gezin zwaar hebt onderschat. Dat is niet alleen nervositeit. Een van je criteria blijkt belangrijker te zijn dan je aanvankelijk dacht.
In zo’n situatie is heroverwegen nuttiger dan jezelf ervan overtuigen dat je koste wat kost trouw moet blijven aan je eerdere beslissing.
Laat niet elke nieuwe mening de hele keuze heropenen
Als je na ieder gesprek alle opties opnieuw afweegt, kun je geleidelijk het gevoel verliezen dat jij degene bent die beslist. De mening van anderen is vooral waardevol als die een nieuw perspectief biedt of informatie aanreikt die je nog niet had meegewogen.
Stel jezelf bij feedback drie vragen:
- Komt deze persoon met een nieuw feit?
- Wijst diegene op een risico dat ik over het hoofd heb gezien?
- Of heeft diegene gewoon een voorkeur voor een andere optie dan ik?
Gaat het alleen om een andere voorkeur, dan hoef je je beslissing niet te verdedigen of te veranderen. Autonomie betekent niet dat je anderen negeert, maar dat je de eindverantwoordelijkheid voor je eigen keuze niet bij hen neerlegt.
Een voorbeeld bij een baanwissel
Stel dat je twee aanbiedingen hebt. De eerste biedt een hoger salaris, de tweede meer flexibiliteit en een kortere reistijd. Nadat je je prioriteiten hebt afgewogen, kies je voor de tweede baan. Je wilt meer tijd met je gezin doorbrengen en tegelijk professioneel blijven groeien.
Na het tekenen van het contract zegt een kennis dat je de eerste aanbieding had moeten aannemen, want ‘zo’n kans op een hoger salaris laat je niet lopen’. Plotseling begin je te twijfelen.
Als je teruggaat naar je oorspronkelijke criteria, zie je dat:
- het salaris belangrijk was, maar niet op de eerste plaats stond;
- flexibiliteit een van de belangrijkste voorwaarden was;
- beide aanbiedingen professioneel gezien aanvaardbaar waren;
- de opmerking geen nieuw feit bevatte.
In deze situatie hoef je niet het hele beslissingsproces opnieuw te doorlopen. Er is een andere rangschikking van waarden naar voren gebracht, geen nieuwe informatie.
Plan een evaluatiemoment in plaats van elke dag opnieuw te beslissen
Sommige beslissingen hebben tijd nodig voordat je kunt beoordelen of ze goed uitpakken. Een nieuwe baan, een projectwijziging of een andere manier van samenwerken kun je niet eerlijk evalueren na twee dagen.
Spreek daarom een evaluatiemoment met jezelf af. Bijvoorbeeld: ‘Over zes weken kijk ik of deze verandering aan mijn drie belangrijkste criteria voldoet.’
Tot die tijd kun je ervaringen en observaties verzamelen, zonder elke avond opnieuw te hoeven beslissen.
Een evaluatiemoment werkt vooral goed als je vooraf bepaalt waarop je gaat letten. Anders wordt het gemakkelijk weer een aanleiding om in algemene zin te gaan twijfelen.
Bepaal wanneer je eerder op je beslissing terugkomt
Sommige nieuwe informatie kun je beter niet bewaren tot het geplande evaluatiemoment. Je kunt daarom vooraf bepalen in welke situaties je je beslissing meteen opnieuw bekijkt.
Dat kan bijvoorbeeld wanneer:
- er belangrijke informatie naar voren komt die je eerder niet had;
- de kosten veel hoger uitvallen dan je had verwacht;
- een belangrijke persoonlijke of professionele omstandigheid verandert;
- je ontdekt dat de beslissing botst met een waarde die je eerder niet had onderkend;
- er een probleem ontstaat dat je binnen de oorspronkelijke keuze niet redelijk kunt oplossen.
Zo hoef je niet af te gaan op de intensiteit van je onzekerheid op dat moment. Je hebt vooraf criteria vastgelegd.
Pas op met achteraf oordelen op basis van de uitkomst
Een beslissing kan ongunstig uitpakken, ook al was ze redelijk op basis van de informatie die je toen had. Omgekeerd kan een slecht doordachte keuze toevallig goed aflopen.
Als je je beslisvaardigheid alleen beoordeelt op basis van de uitkomst, kun je een vertekend beeld krijgen. Na een slechte afloop denk je misschien dat je verkeerd hebt beslist, terwijl je zorgvuldig te werk ging. Na een goede afloop schrijf je de uitkomst misschien toe aan je goede besluitvorming, terwijl het geluk was.
Beoordeel achteraf daarom twee dingen apart:
- het proces: had je voldoende informatie en duidelijke criteria, en heb je de gevolgen afgewogen?
- de uitkomst: wat is er uiteindelijk gebeurd en wat kun je daarvan leren?
Als een beslissing niet goed uitpakt, richt je dan op de toekomst
Als een keuze ongeschikt blijkt, kun je blijven hangen in de vraag hoe je zo’n fout hebt kunnen maken. Een nuttigere vraag is: ‘Wat kan ik vanaf nu doen?’
Er zijn verschillende mogelijkheden:
- Pas een deel van de beslissing aan, als je niet alles hoeft terug te draaien.
- Verander de voorwaarden, bijvoorbeeld door een andere samenwerkingsvorm af te spreken.
- Beëindig de keuze, als doorgaan geen zin heeft.
- Houd de keuze aan, als iets onaangenaam is maar de keuze daarom nog niet verkeerd is.
Verantwoordelijkheid nemen betekent niet dat je jezelf straft voor het verleden. Het betekent dat je kijkt naar wat je nog kunt beïnvloeden.
Verwar rust na een beslissing niet met bewijs dat ze goed was
Een goede beslissing kan soms ongemakkelijk voelen. Een verzoek afwijzen kan passen bij je grenzen en je toch een schuldgevoel geven. Een loopbaanverandering kan zinvol zijn en tegelijk onzekerheid met zich meebrengen.
Je hoeft dus niet te verwachten dat een juiste keuze meteen rust geeft. Gevoelens zijn belangrijke informatie, maar niet het enige criterium.
Als je beslissing aansluit bij je prioriteiten en de feiten, en de gevolgen aanvaardbaar zijn, hoeft tijdelijke nervositeit niet te betekenen dat je op je schreden moet terugkeren.
Maak afspraken met jezelf over advies van anderen
Als je bij beslissingen graag anderen om raad vraagt, helpt het om vooraf te bepalen wat je van hen wilt weten. Anders kan een adviesgesprek ongemerkt uitlopen op iemand anders die voor jou beslist.
Je kunt zeggen: ‘Ik vraag je niet om voor mij te beslissen. Ik wil weten welk risico ik volgens jou over het hoofd zie.’ Of: ‘Ik hoor graag je mening over deze specifieke voorwaarde, niet over mijn hele levensrichting.’
Zo benut je het perspectief van anderen zonder je eigen beslissingsruimte op te geven.
Gebruik deze korte toets voordat je een keuze opnieuw bekijkt
Als je na een beslissing opnieuw gaat twijfelen, hoef je het hele proces niet vanaf het begin te herhalen. Loop deze vijf vragen langs:
- Is er een nieuw feit of alleen een nieuw gevoel?
- Zijn de omstandigheden veranderd waarop mijn beslissing was gebaseerd?
- Is een belangrijke waarde of prioriteit van mij veranderd?
- Brengt de mening van iemand anders nieuwe informatie of alleen een andere voorkeur?
- Moet ik nu handelen of kan ik de beslissing op het geplande moment evalueren?
Als je op de eerste drie vragen ‘nee’ antwoordt, is het misschien verstandiger om je beslissing voorlopig aan te houden en je energie in de uitvoering te steken. Is er wel belangrijke informatie bijgekomen of zijn je prioriteiten veranderd, dan hoeft heroverwegen geen teken van onzekerheid te zijn. Het kan juist blijk geven van autonomie: je reageert op de werkelijkheid in plaats van koste wat kost een oude keuze te willen verdedigen.