Van denkwijze veranderen als een probleem vastloopt

Van denkwijze veranderen als een probleem vastloopt

Je werkt al een uur aan een probleem, misschien zelfs de hele dag. Je loopt steeds dezelfde mogelijkheden langs, maakt extra aantekeningen en controleert details, maar komt niet verder. Dan ligt het misschien niet aan een gebrek aan inzet. Mogelijk gebruik je alleen een manier van denken die in deze fase geen nieuwe informatie meer oplevert.

Bij ingewikkelde vraagstukken helpt het om tussen verschillende benaderingen te kunnen schakelen. Soms kun je het probleem beter in kleinere delen opsplitsen. Een andere keer helpt het om iets snel uit te proberen, iemand om advies te vragen, een vergelijking met een ander vakgebied te zoeken of tijdelijk afstand te nemen. Zelfstandig problemen oplossen betekent niet dat je alles alleen moet doen. Het betekent dat je in elke situatie een passende volgende stap kunt kiezen.

Breng eerst in kaart waar je vastloopt

Voordat je van methode verandert, probeer je te benoemen wat er precies niet werkt. Als je te weinig informatie hebt, is een andere aanpak nodig dan wanneer je juist veel informatie hebt maar geen keuze kunt maken.

Dit onderscheid kan helpen:

Waar je vastlooptTypisch signaalPassende volgende stap
Er ontbreekt informatieJe blijft gissen naar wat waar isFeiten verzamelen of overleggen
Er zijn te veel mogelijkhedenJe blijft eindeloos vergelijkenCriteria opstellen en een kleine test uitvoeren
Elke poging levert hetzelfde resultaat opJe herhaalt steeds dezelfde aanpakEen aanname of methode veranderen
Mentale overbelastingJe kunt hoofd- en bijzaken niet meer onderscheidenAfstand nemen en met een frisse blik terugkomen
Het probleem is te abstractJe kunt erover praten, maar weet niet wat je kunt proberenEen concreet model, schets of prototype maken

Dit is geen diagnose of vaste indeling. Het is een praktische manier om te bepalen of een probleem meer denkwerk nodig heeft, of juist minder nadenken en meer uitproberen.

Beslisregel: Als je na nog eens tien minuten mentaal hetzelfde doet als daarvoor, voeg dan niet automatisch meer inspanning toe. Verander eerst de manier waarop je het probleem aanpakt.

Deel een groot probleem op in kleinere beslissingen

Een analytische aanpak is nuttig als een probleem aanvoelt als één onoverzichtelijk geheel. Vervang de vraag ‘Hoe los ik dit op?’ door de vraag uit welke kleinere onderdelen het bestaat.

Een voorbeeld: je wilt de samenwerking in een klein team verbeteren. Dat is een brede opdracht. Je kunt die opdelen in concretere vragen:

  • Waar ontstaan vertragingen?
  • Welke beslissingen hebben geen duidelijke eigenaar?
  • Welke informatie raakt tussen mensen kwijt?
  • Welke vergaderingen leiden niet tot een beslissing?

Je hoeft dan niet langer ‘het team’ als geheel op te lossen. Je kunt één onderdeel kiezen en daar concrete informatie over verzamelen. Deze aanpak werkt vooral goed als het probleem ingewikkeld is doordat er te veel zaken tegelijk in samenkomen.

Probeer een klein experiment als je al veel analyseert

Analyse kan nuttig zijn, maar sommige vragen zijn niet alleen met nadenken te beantwoorden. Als je niet weet welke van twee opties beter werkt, is het soms verstandiger om beide op kleine schaal te testen.

Een experiment hoeft niet groot te zijn. Denk aan een proefdag, een eenvoudig prototype, een aangepaste werktaak of een korte pilot met een beperkt risico.

Bepaal vooraf:

  1. Wat test je precies?
  2. Waar let je op?
  3. Hoe lang duurt de test?
  4. Waaraan merk je dat de oplossing verdere ontwikkeling waard is?

Zo wordt experimenteren geen willekeurig uitproberen van alles. Het is een manier om tegen redelijke kosten nieuwe informatie te verzamelen.

Praktische tip: Krijg je met nog meer overleg geen besluit, bedenk dan de kleinste veilige test waarmee je de ene mogelijkheid van de andere kunt onderscheiden.

Verander een aanname als je geen alternatief ziet

Soms komt een probleem niet verder omdat alle voorstellen uitgaan van dezelfde onuitgesproken aanname. Misschien denk je bijvoorbeeld dat de oplossing nieuw, duur of technologisch moet zijn, of juist heel eenvoudig.

Schrijf daarom drie uitspraken op die je bij het probleem als vanzelfsprekend beschouwt. Draai ze daarna om:

  • Het moet snel. Wat als dat niet nodig is?
  • We moeten het zelf doen. Wat als dat niet hoeft?
  • De gebruiker moet vijf stappen zetten. Wat als één stap genoeg is?
  • We hebben een nieuwe functie nodig. Wat als het voldoende is om een obstakel in de bestaande functie weg te nemen?

De omgekeerde aanname hoeft niet te kloppen. Het doel is om uit het denkspoor te komen waarin je oplossing steeds dezelfde vorm aanneemt.

Zoek naar vergelijkingen buiten je eigen vakgebied

Lijken al je ideeën op elkaar? Bekijk het probleem dan eens vanuit een ander vakgebied. Je hoeft een bestaande oplossing niet over te nemen. Het gaat vooral om het principe erachter.

Wil je mensen bijvoorbeeld helpen hun weg te vinden in een ingewikkelde dienst, kijk dan hoe luchthavens, ziekenhuizen, musea of games dat aanpakken. Zoek je een manier om wachttijden beter te organiseren, dan kun je inspiratie vinden in wachtrijen, reserveringen of het volgen van pakketjes.

Stel jezelf bij een vergelijking twee vragen:

  • Welk principe werkt hier?
  • Welk onderdeel daarvan kunnen we toepassen zonder de hele oplossing over te nemen?

Deze aanpak is vooral nuttig als je al lang in één vakgebied bezig bent en alle mogelijkheden op elkaar beginnen te lijken.

Vraag om een ander perspectief zonder de beslissing uit handen te geven

Hulp vragen aan iemand anders betekent niet dat je je zelfstandigheid verliest. Het verschil zit erin of je om een kant-en-klare beslissing vraagt, of om een nieuw perspectief.

In plaats van ‘Wat moet ik doen?’ kun je gerichtere vragen stellen:

  • ‘Welke aanname maak ik volgens jou te vanzelfsprekend?’
  • ‘Wat zou je als eerste ter discussie stellen aan deze oplossing?’
  • ‘Welk alternatief zie ik volgens jou over het hoofd?’
  • ‘Wat zou je moeten weten om een beslissing te nemen?’

Zo blijf je verantwoordelijk voor het resultaat en profiteer je tegelijk van het perspectief van een ander. Dat is een natuurlijke combinatie van zelfstandigheid en samenwerking.

Belangrijk verschil: Om een perspectief vragen is niet hetzelfde als de beslissing uit handen geven. Je behoudt je zelfstandigheid als jij de vraag bepaalt, de suggesties afweegt en de volgende stap zet.

Als je overbelast bent, kan afstand nemen helpen

Niet elk probleem wordt beter doordat je er nog een uur achter elkaar aan werkt. Als je steeds dezelfde gedachten herhaalt en goede en zwakke ideeën minder goed uit elkaar kunt houden, kan een korte pauze nuttig zijn.

Afstand nemen werkt beter als je het probleem vooraf in één concrete vraag samenvat. Schrijf bijvoorbeeld niet op: ‘Ik moet dit op de een of andere manier oplossen’, maar: ‘Hoe kunnen we de eerste stap verkorten zonder noodzakelijke informatie te verliezen?’

Begin na je pauze niet meteen met alles opnieuw door te lezen. Bekijk de vraag eerst met een frisse blik en vergelijk je nieuwe gedachten daarna pas met je eerdere aantekeningen.

Maak het probleem zichtbaar als woorden het ingewikkeld maken

Sommige problemen zijn lastig op te lossen met lange teksten. Gaat het om een proces, relaties, volgorde of meerdere mogelijkheden, dan kan een eenvoudige schets helpen.

Je kunt bijvoorbeeld tekenen:

  • Een stappenplan: wat volgt op wat?
  • Een actorenkaart: wie beïnvloedt wie?
  • Een beslisboom: welke beslissingen leiden tot welke gevolgen?
  • Een tijdlijn: wanneer doet het probleem zich voor?
  • Een eenvoudig model: welke drie of vier factoren zijn belangrijk?

Het doel is niet om een mooi diagram te maken. Je wilt het probleem in één oogopslag kunnen zien en verbanden ontdekken die in alinea’s gemakkelijk verloren gaan.

Gebruik intuïtie als bron van hypotheses, niet als bewijs

Soms komt er snel een oplossing in je op die ‘logisch voelt’, ook al kun je nog niet precies uitleggen waarom. Je hoeft dat idee niet meteen terzijde te schuiven. Je kunt het omzetten in een hypothese die je vervolgens onderzoekt.

Bijvoorbeeld: ‘Ik heb het gevoel dat het probleem niet bij het product zelf zit, maar bij het eerste contact met de gebruiker.’ De volgende stap is niet automatisch om de hele introductie te veranderen. Ga eerst na wat deze aanname zou bevestigen of ontkrachten.

Intuïtie kan een richting aangeven; verificatie bepaalt of het zinvol is die te volgen. Logisch en intuïtief denken hoeven elkaar dus niet uit te sluiten.

De behoefte aan controle kan creatievere oplossingen blokkeren

Bij onzekerheid is het logisch dat je alles onder controle wilt houden. Bij innovatie kun je echter vaak niet vooraf garanderen welke optie het beste werkt. Als je op volledige zekerheid wacht, stel je misschien ook kleine, veilige experimenten uit.

Het helpt om beslissingen in te delen op basis van hoe makkelijk je ze kunt terugdraaien. Voor een stap die je eenvoudig kunt terugnemen, hoef je niet dezelfde mate van zekerheid te eisen als voor een dure of moeilijk omkeerbare beslissing.

Stel jezelf daarom vóór de volgende stap deze vragen:

  • Wat kost het me als ik het mis heb?
  • Kan ik de beslissing terugdraaien of aanpassen?
  • Wat leer ik ervan, ook als de poging niet slaagt?

Hoe kleiner en beter omkeerbaar het risico, hoe meer ruimte je kunt geven aan experimenteren.

Veelgemaakte fout: Bij elk probleem wachten op volledige zekerheid. Bij kleine, omkeerbare stappen kan ervaring opdoen nuttiger zijn dan nog weken analyseren.

Stel je eigen volgorde van aanpakken samen

Niet iedereen heeft dezelfde volgorde nodig. De een begint met analyse, de ander met een prototype en weer iemand anders met een gesprek. Het helpt wel om vooraf een aantal mogelijkheden klaar te hebben, zodat je bij een impasse niet helemaal vanaf nul hoeft te bedenken wat je kunt doen.

Je kunt een eenvoudige persoonlijke werkwijze opstellen:

  1. Ik maak het probleem concreet: wat komt er precies niet verder?
  2. Ik deel het op: welk onderdeel kan ik afzonderlijk aanpakken?
  3. Ik controleer mijn aannames: wat beschouw ik als vanzelfsprekend?
  4. Ik bedenk een kleine test: wat levert nieuwe informatie op?
  5. Ik vraag om een ander perspectief: wie kan ik het beste raadplegen?
  6. Ik neem afstand: als ik dezelfde gedachten blijf herhalen.

Je hoeft niet elke keer alle stappen te doorlopen. Belangrijk is dat je weet waarop je kunt overschakelen als een aanpak geen nieuwe informatie meer oplevert.

Zelfstandigheid blijkt ook uit de methode die je kiest

Zelf problemen oplossen wordt soms verward met het idee dat een competent persoon alles zonder vragen, pauzes of hulp kan regelen. In de praktijk is iemand juist zelfstandiger als diegene de grenzen van de eigen aanpak herkent en bewust een andere kiest.

Als je de volgende keer bij een probleem in cirkels blijft denken, vraag dan niet meteen: ‘Waarom lukt het me niet?’ Probeer liever: ‘Welke manier van denken gebruik ik nu, en welke zou me andere informatie opleveren?’

Zo wordt creativiteit niet het afwachten van een origineel idee. Het wordt een praktische vaardigheid: analyse, experiment, samenwerking, afstand en nieuwe perspectieven afwisselen op basis van wat het probleem op dat moment nodig heeft.

Hoe uit dit onderwerp zich bij u? Kies de antwoorden die u het beste beschrijven:

Stel je voor dat je onbeperkte middelen hebt en alles kunt creëren. Wat zou je als eerste bouwen of maken?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Stel je voor dat iemand je een vreemd, onbekend voorwerp geeft. Wat doe je als eerste?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Als je een nieuwe manier zou moeten bedenken waarop mensen communiceren, wat zou je dan doen?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Wanneer je een complex probleem oplost, welke aanpak kies je?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Stel je voor dat je in een vreemde stad bent zonder kaart en zonder internet. Hoe vind je de weg?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Als je één obstakel zou kunnen verwijderen dat je ervan weerhoudt de beste versie van jezelf te zijn, wat zou dat dan zijn?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Als je een nieuwe manier van denken zou kunnen beheersen, welke zou je dan kiezen?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Hoe reageert u als iets niet volgens uw verwachtingen werkt?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Als je één bovennatuurlijke vaardigheid zou kunnen aannemen om problemen op te lossen, welke zou dat dan zijn?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Als je met elk type mensen zou kunnen samenwerken, wie zou dat dan zijn?

Kies het antwoord dat het beste bij u past.

Ontgrendel je potentieel en vind innovatieve oplossingen voor problemen.

Ontvang een evaluatie van uw antwoorden

Vul uw e-mailadres in om een account aan te maken en de test eraan te koppelen. Nadat u alle 10 antwoorden hebt verzonden, tonen we uw evaluatie op de pagina en sturen we u een link per e-mail.

Mogelijk interessant voor u