Projekt się nie powiódł, egzamin poszedł źle albo nie udało się osiągnąć celu, któremu poświęcono dużo czasu. Po pierwszym rozczarowaniu pojawia się praktyczne pytanie: spróbować jeszcze raz, zmienić sposób działania czy uznać, że dalsze starania nie mają sensu?
Ta chwila bywa trudniejsza niż sama analiza błędu. Wytrwałość może prowadzić do lepszego wyniku, ale nie każda kolejna próba jest rozsądna. Czasem sukces przychodzi po następnym podejściu, a czasem dzięki temu, że odpowiednio wcześnie zmienimy kierunek. Decyzja wymaga więc czegoś więcej niż hasła „nie poddawaj się”.
Najpierw oddziel rozczarowanie od decyzji
Bezpośrednio po niepowodzeniu możesz mieć bardzo małą ochotę, by próbować dalej — albo przeciwnie, poczuć przesadną determinację. Jedni chcą natychmiast wszystko porzucić, inni podejmują kolejną próbę tylko po to, by udowodnić sobie, że poprzedni wynik o niczym nie świadczy.
Obie reakcje mogą wynikać z emocji. Nie musisz więc podejmować ważnej decyzji tego samego dnia. Jeśli sytuacja nie wymaga natychmiastowego działania, zrób sobie krótką przerwę, a dopiero potem zastanów się nad kolejnym krokiem.
Nie chodzi o tłumienie rozczarowania. Najpierw nazwij to, co cię dotknęło, a później zajmij się strategią. Czym innym jest myśl „złoszczę się, że mi nie wyszło”, a czym innym wniosek „nie ma sensu próbować ponownie”.
Ustal, co dokładnie się nie powiodło
Zanim zdecydujesz, czy kontynuować, ustal, czy problem dotyczył celu, sposobu działania czy tylko konkretnej próby. Te sytuacje mogą wyglądać podobnie, ale wymagają innych decyzji.
| Co się nie powiodło | Typowa sytuacja | Możliwy kolejny krok |
|---|---|---|
| Konkretna próba | Błąd w przygotowaniu, terminie lub wykonaniu | Spróbować ponownie po wprowadzeniu zmian |
| Sposób działania | Powtarzające się problemy przy tej samej metodzie | Zmienić metodę lub warunki |
| Cel | Rezultat przestaje uzasadniać poniesione koszty lub pasować do priorytetów | Zmienić kierunek albo zrezygnować z celu |
Przykład: jeśli nie zdasz egzaminu, bo zacząłeś się uczyć w ostatniej chwili, problemem nie musi być sam cel ukończenia kursu. Jeśli jednak po kilku podejściach zauważysz, że kurs nie ma już związku z twoimi planami i zabiera czas, który możesz poświęcić ważniejszemu kierunkowi, pytanie się zmienia. Nie chodzi już wyłącznie o lepsze przygotowanie, lecz o to, czy cel nadal uzasadnia kolejną inwestycję.
Zapytaj, czy masz nowy powód, by wierzyć w kolejną próbę
Ponowienie próby ma większy sens, gdy od poprzedniego podejścia coś istotnego się zmieniło. Jeśli zamierzasz zrobić dokładnie to samo w tych samych warunkach, sama nadzieja na inny wynik może nie wystarczyć.
Przed kolejną próbą odpowiedz sobie na pytania:
- Co wiem teraz, czego nie wiedziałem wcześniej?
- Co konkretnie zmienię w przygotowaniu lub sposobie działania?
- Czy mam więcej czasu, lepsze warunki albo nowe wsparcie?
- Czy są przesłanki, że zmiana rozwiąże główny problem?
- Co pozostanie bez zmian i może ponownie doprowadzić do tego samego wyniku?
Jeśli potrafisz wskazać przynajmniej jedną istotną zmianę, kolejna próba ma wyraźniejsze uzasadnienie. Jeśli jedynym nowym elementem jest większa determinacja, warto się zatrzymać i poszukać innej drogi.
Odróżniaj wytrwałość od bezwładu
Wytrwałość oznacza świadome dążenie do celu, który nadal ma sens, i dostosowywanie drogi do informacji zwrotnych. Bezwład polega na kontynuowaniu głównie dlatego, że poświęciło się już dużo czasu, energii lub pieniędzy.
Wcześniejsze nakłady mogą zniekształcać ocenę sytuacji. Jeśli poświęciłeś projektowi pół roku, możesz uznać, że „musisz” go ukończyć. Minionego czasu nie da się jednak odzyskać. Ważniejsze jest pytanie: gdybym miał podjąć tę decyzję dzisiaj, czy zainwestowałbym w ten kierunek kolejny miesiąc?
Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, kontynuowanie może być rozsądne. Jeśli „nie”, dotychczasowy wkład sam w sobie nie jest wystarczającym powodem, by działać dalej.
Oceń koszt kolejnej próby
Nie każda kolejna próba kosztuje tyle samo. Poprawienie krótkiej prezentacji na podstawie informacji zwrotnych to co innego niż inwestowanie kolejnych tysięcy złotych w projekt, który kilka razy zakończył się niepowodzeniem. Warto więc ocenić nie tylko szansę na sukces, lecz także cenę dalszych starań.
Weź pod uwagę przede wszystkim:
- czas: czego nie będziesz mógł robić podczas kolejnej próby,
- pieniądze: ile dodatkowych środków będzie potrzebnych,
- energię: czy obciążenie pozostaje do udźwignięcia,
- relacje: czy projekt nie powoduje długotrwałych napięć,
- alternatywy: czego innego możesz spróbować.
Im wyższy koszt kolejnej próby, tym ważniejszy jest konkretny powód, by sądzić, że tym razem wynik może być inny.
Zmiana kierunku nie musi oznaczać rezygnacji
Niektórzy kontynuują tylko dlatego, że nie chcą czuć, że się poddali. Taka presja może być szczególnie silna, gdy cel wiąże się z tożsamością, reputacją albo oczekiwaniami otoczenia.
Zmiana kierunku może jednak być strategiczną decyzją. Możesz zachować pierwotny zamiar, ale zmienić sposób jego realizacji — albo zmienić sam cel.
Przykład: ktoś chce pracować w konkretnym zawodzie, ale po kolejnych próbach odkrywa, że lepiej odnajduje się w pokrewnej dziedzinie. Nie musi to oznaczać kapitulacji. Może być lepszym rozpoznaniem tego, gdzie skuteczniej wykorzysta swoje umiejętności i co ma dla niego większy sens.
Uważaj na potrzebę odzyskania reputacji
Po widocznym niepowodzeniu możesz poczuć silną potrzebę, by natychmiast udowodnić sobie lub innym, że potrafisz. Wówczas kolejna próba przestaje służyć pierwotnemu celowi, a staje się sposobem na odbudowanie własnego wizerunku.
Taka motywacja może na krótko dodać energii, ale jednocześnie utrudnić podejmowanie trafnych decyzji. Możesz wybrać zbyt ryzykowne działanie, zignorować sygnały ostrzegawcze albo odrzucić pomoc, bo chcesz pokazać, że poradzisz sobie samodzielnie.
Zanim ruszysz dalej, zapytaj siebie: Gdyby nikt nie wiedział o moim poprzednim niepowodzeniu, czy nadal chciałbym podjąć tę kolejną próbę?
Jeśli tak, prawdopodobnie masz własne powody, by dążyć do celu. Jeśli nie, być może bardziej zależy ci teraz na reputacji niż na samym projekcie.
Wykorzystuj informacje zwrotne do decyzji, nie do oceny siebie
Gdy ktoś mówi, że poniosłeś porażkę albo że twoja metoda nie działa, łatwo zacząć się bronić lub uznać to za dowód, że „nie jesteś wystarczająco dobry”. Żadna z tych reakcji nie pomaga ustalić, co robić dalej.
Warto sprawdzić, które elementy informacji zwrotnej są konkretne i przydatne. Możesz zapytać na przykład:
- Co, twoim zdaniem, było głównym powodem, że to nie zadziałało?
- Co jako pierwsze zmieniłbyś przy kolejnym podejściu?
- Co, mimo wyniku, zostało zrobione dobrze?
- Czy problem tkwi w sposobie działania, czy w samym celu?
Informacja zwrotna nie musi być automatycznie trafna. Może jednak poszerzyć perspektywę, zwłaszcza gdy jesteś zbyt emocjonalnie zaangażowany w wynik.
Ustal warunki dalszego działania
Jeśli zdecydujesz się spróbować ponownie, nie musisz zobowiązywać się do kontynuowania bez końca. Możesz wcześniej wyznaczyć granice.
Na przykład ustal:
- Ile kolejnych prób dam tej strategii?
- Jaki wynik będzie oznaczał wystarczający postęp?
- Jakich kosztów nie chcę już przekraczać?
- Jaki sygnał będzie oznaczał, że pora zmienić kierunek?
Takie ramy pomagają uniknąć sytuacji, w której każde kolejne niepowodzenie automatycznie prowadzi do jeszcze większej inwestycji tylko dlatego, że „zaszło się już za daleko”.
Kiedy warto zakończyć
Rezygnacja z celu może być rozsądna, gdy zmieniły się priorytety, koszty wyraźnie przewyższają korzyści, kolejne próby nie przynoszą nowych informacji albo okazuje się, że pierwotny cel nie jest już twój.
Zakończenie nie musi jednak oznaczać, że doświadczenie było bezużyteczne. Możesz zachować zdobyte umiejętności, kontakty, wiedzę i jaśniejszy obraz tego, czego nie chcesz.
Pomocne może być krótkie podsumowanie:
- Co wyniosę z tego doświadczenia?
- Czego nie chcę już powtarzać?
- Na co przeznaczę odzyskany czas lub środki?
- Jaki będzie mój najbliższy nowy krok?
Dzięki temu zakończenie nie staje się pustym „poddaniem się”, lecz świadomym przekierowaniem energii.
Zastosuj prosty filtr przed kolejną próbą
Przed podjęciem ważnej decyzji po niepowodzeniu odpowiedz sobie na pięć pytań:
- Czy nadal chcę osiągnąć ten sam cel?
- Czy wiem, co konkretnie nie zadziałało poprzednim razem?
- Czy mam nowy sposób działania lub lepsze warunki?
- Czy koszt kolejnej próby jest do zaakceptowania?
- Czy kieruje mną cel, czy przede wszystkim duma i reputacja?
Jeśli większość odpowiedzi przemawia za kontynuacją, kolejna próba może mieć sens. Jeśli wciąż nie masz pewności co do celu, koszty są wysokie, a sposób działania się nie zmienia, warto rozważyć inną drogę.
Odporność nie polega na tym, by kontynuować za wszelką cenę. To także umiejętność przyjęcia nieprzyjemnego wyniku, wyciągnięcia wniosków i zdecydowania, czy lepiej wytrwać, zmienić kierunek, czy świadomie coś zakończyć.
