Een kind helpen dat niet mee mag spelen

Je kind komt thuis van school of een uitstapje en zegt: ‘Ze wilden me er niet bij hebben.’ Misschien waren de andere kinderen al aan het spelen, of zei iemand dat er geen plek voor hem of haar was. Als ouder wil je meteen ingrijpen, uitleggen wat je kind kan doen of praten met de volwassene die toezicht hield. Probeer eerst te begrijpen wat er is gebeurd en wat je kind op dat moment nodig heeft.

Onderzoek eerst wat voor afwijzing het was

De uitspraak ‘Niemand wilde met me spelen’ kan verschillende situaties beschrijven. Een spel was misschien al begonnen en bood geen ruimte voor een extra speler. Kinderen konden het oneens zijn over de regels. Iemand kan je kind op een vervelende manier hebben afgewezen. Of de groep kan je kind bewust en herhaaldelijk hebben buitengesloten. Een vergelijkbaar gevoel betekent niet automatisch dat er hetzelfde probleem speelt.

Probeer de gebeurtenissen op een rijtje te krijgen zonder je kind te ondervragen. Je kunt vragen: ‘Wat wilde je spelen?’, ‘Wat zei je tegen de anderen?’, ‘Wat antwoordden ze?’ en ‘Wat gebeurde er daarna?’ Vraag ook of je kind iets anders is gaan doen, of er een volwassene in de buurt was en of dit al eerder is gebeurd.

Let op wat er gebeurde en hoe vaak het voorkomt

Praat met je kind zonder gevoelens weg te wuiven of in paniek te raken

Een kind dat zich afgewezen voelt, heeft niet altijd meteen advies nodig. Vaak wil het eerst horen dat je de teleurstelling serieus neemt. ‘Het geeft niet, je vindt wel andere vriendjes’ is misschien goed bedoeld, maar gaat voorbij aan wat je kind op dat moment dwarszit. Een felle reactie als ‘Wat een vreselijke klasgenoten!’ helpt evenmin. Je kind kan dan het gevoel krijgen dat het jou moet geruststellen of de situatie moet afzwakken.

Je kunt beter zeggen: ‘Het moet naar zijn geweest om aan de kant te staan terwijl je mee wilde doen.’ Vraag daarna: ‘Wil je vertellen wat er is gebeurd, of wil je eerst even rust?’ Zo erken je het gevoel zonder meteen conclusies te trekken over de bedoelingen van de andere kinderen.

Oefen met vragen of je mee mag doen, niet met vechten voor acceptatie

Sommige kinderen weten niet goed hoe ze kunnen aansluiten bij een spel dat al bezig is. Ze blijven stil aan de rand staan of mengen zich er zo plotseling in dat ze de anderen storen. Oefen thuis op een rustig moment een paar zinnen. Niet als toets voor sociale vaardigheden, maar als mogelijkheden waaruit je kind zelf kan kiezen.

• Aansluiten bij een spel: ‘Wat spelen jullie? Mag ik de volgende ronde meedoen?’
• Een rol voorstellen: ‘Hebben jullie nog iemand nodig voor het team of om de punten bij te houden?’
• Eén kind uitnodigen: ‘Wil je na de pauze met mij spelen?’
• Reageren op een afwijzing: ‘Oké, dan ga ik iets anders doen.’

Die laatste zin kan net zo belangrijk zijn als de eerste. Je kind hoeft niet te smeken om erbij te mogen of te bewijzen dat het een plek verdient. Het kan interesse tonen en tegelijk het antwoord respecteren. Als de afwijzing grof is of steeds terugkomt, is het niet genoeg om je kind alleen te leren nóg een afwijzing te verdragen.

Een afwijzing door één groep hoeft niet de hele dag te bepalen

Maak onderscheid tussen bewust alleen willen zijn en eenzaamheid die je kind niet zelf heeft gekozen. Als je kind zegt dat het alleen wil tekenen, hoeft er misschien niemand in te grijpen. Zit het daarentegen aan de kant, huilt het en kijkt het naar de spelende groep, dan kan het hulp nodig hebben om op een veilige manier mee te doen.

Dring niet aan op vriendschap met een bepaalde groep, wat er ook gebeurt. Regelmatig contact met één klasgenoot met dezelfde interesses kan soms meer helpen dan steeds opnieuw proberen binnen te komen bij een gesloten groep. Een hobbyclub of activiteit in een kleinere groep kan een nieuwe kans bieden om contact te leggen, maar is geen gegarandeerde oplossing voor problemen in de bestaande groep.

Wanneer help je op de achtergrond en wanneer grijp je direct in?

Misschien wil je naar de andere kinderen stappen en zeggen dat ze je kind bij het spel moeten betrekken. Bij een eenmalige afwijzing leidt dat niet altijd tot echte acceptatie en kan je kind zich nog ongemakkelijker voelen. Maar ‘Je moet het zelf oplossen’ is geen goede reactie als je kind herhaaldelijk wordt buitengesloten of gekwetst.

Stel jezelf vóór je ingrijpt drie vragen: Is mijn kind veilig? Kan het zelf invloed uitoefenen op de situatie? Wordt het vaker afgewezen? Kies op basis van de antwoorden hoeveel hulp nodig is.

1. Ondersteuning op de achtergrond: is de situatie alledaags en wil je kind zelf een volgende stap proberen, spreek dan samen één zin of een ander spel af.
2. Discreet helpen aansluiten: wordt een groepsactiviteit begeleid door een volwassene, vraag die dan om op een vanzelfsprekende manier ruimte te maken om mee te doen, zonder je kind publiekelijk in de belangstelling te zetten.
3. Direct ingrijpen: bij spot, opzettelijke vernedering, bedreiging of lichamelijk letsel moet de veiligheid vooropstaan. Bespreek het gedrag met de verantwoordelijke voor de groep.

Een volwassene hoeft kinderen niet te verplichten vrienden te worden. Die kan wel regels voor gezamenlijk spel afspreken, kinderen in kleinere groepjes verdelen, erop letten dat rollen worden afgewisseld en kwetsend gedrag stoppen. Dat is iets anders dan een persoonlijke band afdwingen: het gaat om de verantwoordelijkheid voor een veilige groep.

Voorbeeldsituatie tijdens een schooluitje

Voorbeeld: De negenjarige Lea vertelt na een schooluitje dat de andere kinderen haar niet bij hun spel wilden hebben. Haar moeder vraagt eerst wat er gebeurde. Lea vertelt dat vier klasgenoten al twee duo’s hadden gevormd en zeiden dat ze genoeg spelers hadden. Later zei een van de kinderen dat ze ‘iemand anders lastig moest vallen’. Lea bracht een groot deel van de pauze alleen door.

Haar moeder begint niet met de aansporing dat Lea meer voor zichzelf moet opkomen. Ze zegt: ‘Ik snap dat het pijn deed hoe ze dat tegen je zeiden. Zou je liever met iemand anders een spel proberen, of wil je dat juf je daarbij helpt?’ Lea antwoordt dat ze bij de volgende gezamenlijke activiteit een klasgenoot wil aanspreken, maar bang is dat ze weer wordt uitgelachen.

Haar moeder stuurt de leerkracht een feitelijk bericht: ‘Lea vertelt dat ze tijdens het spel op het schooluitje aan de kant bleef en dat er ook een nare opmerking werd gemaakt. Ik weet niet hoe de situatie er vanuit uw kant uitzag. Kunnen we bespreken of u merkt dat ze vaker wordt buitengesloten en hoe we haar kunnen helpen veilig mee te doen?’ Zo krijgt de leerkracht een concrete beschrijving en de ruimte om eigen waarnemingen toe te voegen.

Zo praat je met de leerkracht of clubbegeleider

Als het probleem zich voordoet op school, op kamp of tijdens een training, is praten met een volwassene vaak praktischer dan zelf de andere kinderen aanspreken. Begin met wat er concreet is gebeurd, niet met een vaststaande beschuldiging. Vertel wat je kind heeft gezegd, wanneer het gebeurde en welk effect het heeft. Vraag wat de volwassenen zelf hebben opgemerkt en welke ondersteuning de groep kan bieden.

Spreek liever iets concreets af dan alleen ‘we houden het in de gaten’. Bijvoorbeeld: wie is er bij het volgende vrije spel in de buurt, hoe wordt omgegaan met buitensluiten tijdens gezamenlijke activiteiten en wanneer wisselen jullie informatie uit? Bij een club met selectiegroepen of een sportteam kunnen de mogelijkheden om mee te doen anders zijn dan bij een verplichte schoolactiviteit. Ook dan kunnen de regels worden uitgelegd zonder iemand belachelijk te maken.

Als je vermoedt dat je kind wordt gekwetst of gepest, houd dan een feitelijk overzicht bij: de datum, de plek, een beschrijving van het gedrag, wie erbij waren en aan wie je het hebt gemeld. Probeer geen bekentenissen van kinderen te krijgen en ondervraag ze niet waar anderen bij zijn. Volg de procedures van de school of organisator. Bij ernstig gevaar moet de bescherming van je kind direct worden geregeld.

Wat je beter kunt vermijden als je je kind steunt

Een goedbedoelde poging om te helpen kan onbedoeld alle verantwoordelijkheid bij het afgewezen kind leggen. Let vooral op deze reacties:

• ‘Je moet wat moediger zijn.’ Moed kan helpen om iemand aan te spreken, maar verandert niets aan het gedrag van een groep die iemand bewust vernedert.
• ‘Dan word je maar geen vrienden met ze.’ Je kind ziet deze klasgenoten misschien elke schooldag. Dan is afstand nemen niet zomaar een volledige oplossing.
• ‘Ik regel het wel voor je.’ Zonder uitleg kan zo’n stap je kind overvallen. Is er geen direct gevaar, vertel dan met wie je wilt praten en waarom.
• ‘Zeg iets grappigs, dan accepteren ze je wel.’ Vriendschap is geen beloning voor een optreden. Je kind hoeft geen grappenmaker te worden om respect te verdienen.

Kijk bij herhaalde afwijzing ook naar het grotere geheel

Na één vervelende ervaring kan een gesprek en een nieuwe kans om contact te leggen voldoende zijn. Maar als je kind langere tijd niet naar school wil, herhaaldelijk vertelt dat het wordt vernederd, gezamenlijke activiteiten vermijdt of duidelijk anders gaat doen, blijf dan niet alleen thuis zinnen oefenen. Praat uitgebreider met de leerkracht of het ondersteuningsteam van school en zoek zo nodig professionele hulp.

Kies voor de komende week één concrete stap

Kies samen met je kind één specifieke situatie: de volgende pauze, een clubactiviteit of een bezoek aan de speeltuin. Spreek alleen af wat je kind zelf kan beïnvloeden: iemand aanspreken, een andere activiteit kiezen of een volwassene om hulp vragen. Als herhaald buitensluiten al duidelijk is, ligt de volgende stap vooral bij de volwassenen die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van de groep.

Vraag na afloop niet alleen of je kind een vriend heeft gemaakt. Vraag wat het heeft geprobeerd, hoe dat voelde en wat het de volgende keer anders nodig heeft. Vooruitgang blijkt ook uit een groter gevoel van veiligheid en de ruimte om zelf te kiezen met wie je contact hebt, niet alleen uit het aantal uitnodigingen om mee te spelen.