Een observatie is geen conclusie
Beschrijf eerst het gedrag, zoek daarna pas naar de betekenis
Er is een verschil tussen ‘je hebt drie keer op je horloge gekeken’ en ‘je vindt mijn presentatie saai’: het verschil tussen een observatie en een conclusie. De eerste zin benoemt iets wat zichtbaar gebeurde. De tweede schrijft daar een reden aan toe die niet per se klopt.
Onrustige bewegingen, wegkijken of een verandering in iemands stem zijn op zichzelf geen betrouwbaar bewijs van liegen. Uit een meta-analyse van 206 documenten met meer dan 24 000 beoordelaars bleek dat mensen slechts beperkt onderscheid konden maken tussen waarheid en leugen. Oordelen op basis van zichtbare signalen waren minder nauwkeurig dan oordelen op basis van hoorbare informatie. Gebruik non-verbale signalen dus niet als leugendetector. Bond en DePaulo: Accuracy of Deception Judgments.
Als iemands gedrag belangrijk is voor het gesprek, benoem het dan neutraal en stel een vraag: ‘Ik merk dat we bij dit punt zijn blijven steken. Wat moet ik nog verduidelijken?’ Zo’n formulering gaat over de situatie, niet over iemands karakter of bedoeling.
Als je niet hoeft te handelen, kun je de observatie ook gewoon onthouden zonder er een conclusie aan te verbinden. Niet elk gebaar hoeft geïnterpreteerd te worden en niet elk verschil tussen iemands woorden en gezichtsuitdrukking is een probleem.